Το θεραπευτικό δρώμενο «Ένα τσουβάλι σμπόρος», στον Γέρμα Καστοριάς

Σμπόρος = λόγος ομιλία

Κοριτσάκι μέσα σε τσουβάλι.

Στο χωριό Ο Γέρμας Καστοριάς, πριν από το έτος 1940, γινόταν περιπτωσιακά το παρακάτω περιγραφόμενο θεραπευτικό δρώμενο.

Όταν ένα νήπιο του χωριού "αργούσε να ομιλήσει", δηλαδή δεν αποκτούσε τη γλωσσική ικανότητα μέχρι την ηλικία των τριών - τεσσάρων ετών, το βάζανε μέσα σε ένα άδειο τσουβάλι, αφήνοντας βεβαίως έξω το κεφάλι του. Αμέσως μετά, κάποιο άλλο μέλος της οικογένειάς του, συνήθως ο θείος ή ο μεγαλύτερος αδερφός του, έπαιρνε στον ώμο του το τσουβάλι με το ανήλικο παιδί και το περιέφερε στους δρόμους του χωριού ή το άφηνε για λίγη ώρα σε κάποιο σταυροδρόμι του οικισμού. Οι συγχωριανοί του που έβλεπαν αυτήν την παράξενη μεταφορά καταλάβαιναν αμέσως τι συνέβαινε και υποβάλανε στον ιδιότυπο μεταφορέα το εξής καθιερωμένο περιστασιακό ερώτημα: “Τι έχεις – ή – τι κουβαλάς στον ώμο σου (π.χ. ) Νίκο;” Και αυτός αμέσως απαντούσε: “ένα τσουβάλι σμπόρο (=λόγο, ομιλία)…”

Μετά από αρκετή ώρα μεταφοράς του μικρού παιδιού στους δρόμους του χωριού το επέστρεφε στην οικογένειά του και αυτό, “ώ του θαύματος (!)”, άρχιζε αμέσως να ομιλεί (;).

Ο Γέρμας Καστοριάς.

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου στο ναό του Αγίου Αθανασίου Γέρμα Καστοριάς (18ος αιών).

Η παρουσιαζόμενη παράσταση
του Ευαγγελισμού, έτ. 1762.

Η κεντρική αγιόθυρα που βρίσκεται στο τέμπλο του ναού Αγίου Αθανασίου Γέρμα Καστοριάς φέρει στην όψη της την παράσταση του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, που φιλοτεχνήθηκε το έτος 1762. Πιο συγκεκριμένα, στο αριστερό, ως προς τον θεατή, θυρόφυλλό της έχει εικονισμένο τον αρχάγγελο Γαβριήλ ν’ απευθύνει τον σχετικό χαιρετισμό προς την Παναγία, η οποία στέκεται όρθια απέναντί του στο δεξιό θυρόφυλλο και τον παρατηρεί με σεβασμό και προσοχή. Επάνω απ’ τα εν λόγω άγια Πρόσωπα είναι ζωγραφισμένες δύο εντυπωσιακές οικίες, και πιο πάνω, στην κορυφή της όλης σκηνής εικονίζονται σε προτομή και με ανοιχτά ειλητάρια στα χέρια τους οι Προφητάνακτες Δαβίδ και Σολομών.

Η παλαιά αγιόθυρα του  ναού
 Αγίου Αθανασίου Γέρμα (17ος αιών)

Ο εξοχικός ναός του Αγίου Αθανασίου
Γέρμα Καστοριάς (17ος αιών).

Το χωριό "Ο Γέρμας" Καστοριάς.

Η μεγάλη γκορτσιά (αχλαδιά) των αδελφών Νικολάου Τάσιου στον Γέρμα Καστοριάς

Η μεγάλη γκορτσιά  του κ. Νίκου Τάσιου
στην τοποθεσία Πλάκες του Γέρμα.

Πριν το έτος 1965 όλοι σχεδόν οι κάτοικοι του Γέρμα ήταν αγρότες (:  γεωργοί και κτηνοτρόφοι) και ζούσαν από την Άνοιξη έως και το Φθινόπωρο, στην ύπαιθρο του χωριού τους, καλλιεργώντας τα μικρά χωράφια και βόσκοντας τα λίγα πρόβατά τους. Κατ’ αυτήν την υπαίθρια διαβίωση κι εργασία τους, οι εν λόγω αγρότες συγκόμιζαν κι έτρωγαν πολλά εποχιακά φρούτα, απ’ τα ποικίλα οπωροφόρα δέντρα που βρίσκονταν τότε σε όλες τις περιοχές του Γέρμα. Μεταξύ των δέντρων αυτών υπήρχαν και μερικά που ξεχώριζαν για το τρανό μέγεθος και την καταπληκτική καρποφορία τους. Ένα τέτοιο δέντρο ήταν και η πασίγνωστη αιωνόβια γκορτσιά των αείμνηστων αδελφών Γεωργίου και Αναστασίου Τάσιου, που παρουσιάζεται ακολούθως.

Η αναφερόμενη γκορτσιά της οικογένειας Ν. Τάσιου βρισκόταν και βρίσκεται ακόμα στην ειδυλλιακή τοποθεσία "Πλάκες". Το ύψος της ξεπερνάει τα 20 μέτρα (!), ενώ η μέγιστη περίμετρος του κορμού της είναι 3,5 μέτρα. Οι αναρίθμητοι καρποί της (τα γκόρτσα της) ωριμάζουν κατά τον μήνα Αύγουστο, είναι μικροί σε μέγεθος και σφαιρικοί, έχουν κίτρινο χρώμα κι ελκυστικό άρωμα και είναι πολύ νόστιμοι, ιδίως όταν γίνονται ‘’ζιούλες’’ (: όταν παραωριμάζουν).

Την παλαιά εποχή, πριν το προαναφερόμενο έτος 1965, όλα τα παιδιά του Γέρμα πήγαιναν κατά τον μήνα Αύγουστο να κολυμπήσουν στα ‘’βιρούδια’’ (: λιμνούλες στην κοίτη ποταμού) της τοποθεσίας «του Τζιούπ(η) ο μύλος». Κατά τη μετάβαση κι επιστροφή τους απ’ εκεί περνούσαν απαραιτήτως κι από την παρουσιαζόμενη γκορτσιά και γεύονταν τα πεντανόστιμα φρούτα της.

Ο γέρικος κορμός
της  εξεταζόμενης γκορτσιάς

Στις ημέρες μας η εν λόγω γκορτσιά είναι εντελώς ξεχασμένη. Οι σημερινοί νέοι αγνοούν ακόμη και την ύπαρξή της. Οι μόνοι που τη θυμούνται είναι οι ηλικιωμένοι φυσιολάτρες του χωριού, οι οποίοι την επισκέπτονται κατά την Άνοιξη μεν για να ιδούν και να θαυμάσουν τα άπειρα άνθη της και κατά τον μήνα Αύγουστο δε για να ξαναγευτούν τα μυρωδάτα γκόρτσα της και να θυμηθούν έτσι και ν’ αναπολήσουν τα όμορφα παιδικά τους χρόνια.

Ο αείμνηστος Τάσιος Τάσιου
επί πολλά έτη Πρόεδρος του Γέρμα.

Ο Γερμανιώτης φυσιολάτρης Γιώργος Τ. Αλεξίου
στη γκορτσιά του Τάσιου (21-2-2015).

Το Μουρικίσιο ποταμάκι
στην τοποθεσία Μότσιαλη.

Το γραφικό γεφύρι
στην τοποθεσία Βρύση του Γέρμα.

Το καφενείο του Χρυσόστομου Βραγγαλή
στην πλατεία του Γέρμα.

Το παιχνίδισμα “δώμ’ φωτιά” (: δώσε με φωτιά) στον Γέρμα Καστοριάς.

Δυνατή φωτιά ("μπαρμπατούρα") σε τζάκι.
Η φωτογραφία ελήφθη απ' το Διαδίκτυο.

Στα παλιά τα χρόνια, πριν το έτος 1960, τα μέλη τής κάθε οικογένειας του Γέρμα Καστοριάς μαζεύονταν κατά τις ψυχρές νύχτες του χειμώνα γύρω απ’ το αναμμένο τζάκι του σπιτιού τους και περνούσαν ευχάριστα την ώρα τους λέγοντας συναρπαστικά παραμύθια και κάνοντας διάφορα έξυπνα παιχνιδίσματα. Ένα τέτοιο παιχνίδισμα είναι και το θεματικό, που γινόταν ως εξής:

Μια γυναίκα της οικογένειας, συνήθως η μητέρα, καθόταν μπροστά στο τζάκι, μάζευε ολόγυρά της τα μικρά παιδιά και κατόπιν ένωνε – έφερνε σε εσωτερική επαφή – τις δύο παλάμες των χεριών της και σχημάτιζε μ’ αυτές μία ιδιότυπη χοάνη, και με τα ανοιχτά κι εφαπτόμενα δάχτυλά τους (σχημάτιζε) μία ιδιόμορφη “σκάλα” με τέσσερα “σκαλοπάτια”. Αμέσως μετά, ένα από τα παιδιά ακουμπούσε το δάχτυλο-δείχτη του χεριού του στο πρώτο σκαλοπάτι της αναφερόμενης σκάλας και ζητούσε φωτιά λέγοντας:

- Δωμ’ φωτιά (: δώσε με φωτιά).

Και η μητέρα του απαντούσε:

-Ανέβα παραπάν’.

Τότε το παιδί έβαζε το δάχτυλό του στο πιο πάνω σκαλοπάτι και ξαναέλεγε:

- Δωμ’ φωτιά.

Και η μητέρα του απαντούσε πάλι:

-Ανέβα παραπάν’, κ.ο.κ.

Όταν το παιδί έφτανε στο τέταρτο σκαλοπάτι και ξαναζητούσε φωτιά, η μητέρα του έλεγε:

-Σέβα (: μπες) μέσα και πάρε.

Και τότε το παιδί έχωνε ξαφνικά και γρήγορα το χέρι του ανάμεσα στις εφαπτόμενες παλάμες της μάνας του, άρπαζε την υποτιθέμενη φωτιά και την έβγαζε έξω πριν προλάβει αυτή να το συλλάβει. Αμέσως τότε όλα τα μέλη της οικογένειας ξεσπούσαν σε δυνατά γέλια.

Αυτό επαναλαμβανόταν με το ίδιο παιδί 3 – 4 φορές και μετά η μητέρα του γράπωνε το χέρι του παιδιού, προς μεγάλη απογοήτευση των αδελφών του. Κατόπιν επαναλαμβανόταν το ίδιο παιχνίδι με τα υπόλοιπα παιδιά, έως την ώρα που αυτά νύσταζαν και πήγαιναν στα κρεβάτια τους να κοιμηθούν. (Γιώργος Αλεξίου).

ΣΗΜΕΙΩΣΗ.  Η κ. Πόπη Ζάχου, που θυμάται καλύτερα το παρουσιαζόμενο παιχνίδισμα, έγραψε τα εξής: Τι ωραία χρόνια, μπράβο!!! – εμείς στο σπίτι το παίζαμε σχεδόν κάθε βράδυ!!! Ενήλικας: Μπες μέσα και πάρε! (μετά την απάντηση του ενήλικα… εμείς το συνεχίζαμε) Παιδί: Μήπως έχεις κανένα σκύλο και με δαγκώσει; Ενήλικας: Όχι, όχι! Παιδί: Μήπως έχεις κανένα κόκορα και με τσιμπήσει; Ενήλικας: Όχι, όχι! Και συνέχιζαν έτσι μέχρι να αποφασίσει ο μικρός να μπει μέσα για να πάρει φωτιά και να βγάλει γρήγορα το χέρι χωρίς να τον πιάσει ο μεγάλος. Αν προλάβαινε να του πιάσει το χέρι τότε έπρεπε ο μικρός να μιμηθεί τη φωνή κάποιου ζώου.

Ο Γέρμας Καστοριάς.

Τζάκι σε παλιά οικία "τς Σιάτστας " (: της Σιάτιστας).

Περιδιάβαση στην εξοχική τοποθεσία «Μότσιαλη» του Γέρμα. Σάββατο 21 Φεβρουαρίου 2015.

Το Μουρικίσιο ποταμάκι που διασχίζει
την περιοχή "Μότσιαλη"

Το Σάββατο της Μεγάλης Αποκριάς, 21 Φεβρουαρίου 2015, ήταν μία ηλιόλουστη και πολύ γλυκιά ημέρα, σχεδόν ανοιξιάτικη, κι ένεκα τούτου, αρκετοί Γερμανιώτες που διαμένουν μονίμως στην Καστοριά αποφάσισαν να μεταβούν στο χωριό τους για να την απολαύσουν. Ένας εξ αυτών, ο δάσκαλος Γιώργος Αλεξίου πήγε στην εξοχική τοποθεσία Μότσιαλη, τριγύρισε στα εγκαταλειμμένα λιβάδια της, περπάτησε στα έρημα μονοπάτια της, στ’ ακαλλιέργητα «σέτια» και στις μεσαριές της, διάβηκε το Μουρικίσιο ποταμάκι, είδε τα πάμπολλα παρατημένα δέντρα και τους άγριους θάμνους της, προσπάθησε να βρει και να συνομιλήσει με κάποιον άνθρωπο, αλλ’ όμως δεν συνάντησε κανέναν και γι’ αυτό μελαγχόλησε και θυμήθηκε το παρακάτω ποίημα του Γκέοργκ Τρακλ (1887-1914). 

Ψυχή της ζωής

Μαλακά τα φύλλα η σήψη ένα γύρω σκουραίνει,

Σε δάσος μέσα κατοικεί η σιωπή της πλατιά.

Σαν φάντασμα θα μοιάζει ένα χωριό σε λίγο να γέρνει.

Της αδελφής το στόμα ψιθυρίζει από μαύρα κλαδιά.

………………………………………………………

Ο μόνος σύντομα θα αλλαξοδρομήσει,

Ίσως ένας βοσκός σε σκοτεινά μονοπάτια.

Σιγά ένα ζώο από δέντρων τόξα να βγει θα τολμήσει,

Διάπλατα αντίκρυ στο Θείο ανοίγουν τα μάτια.

………………………………………………..

Αργά το ποτάμι γαλάζιο κυλά,

Διαγράφονται σύννεφων όγκοι το δείλι,

Η ψυχή όπως άγγελος κι εκείνη σιωπά.

Εφήμερα πλάσματα καταρρέουν σαν ύλη.

Η μεγάλη γκορτσιά του Νίκου Τάσιου
ύψους 20 μ. και περιμέτρου κορμού 3,5 μ.

Το εικονοστάσι του Αγίου Γεωργίου.
Στο βάθος το όρος Μουρίκι υψ. 1.703 μ.

Μεγάλη αγριογκορτσιά στην ομώνυμη τοποθεσία.

Το εγκαταλειμμένο τσιμενταύλακο
στην περιοχή Αγριογκορτσιές.
Δεν υπάρχει πλέον νερό τροφοδότησής του.

Αειθαλής κισσός επάνω σε φυλλοβόλα
μηλιά του Γιάννη Κυρατζή.

Το υδροχαρές φυτό Ρογκόζι
σε λειμώνα του Γιάννη Κυρατζή.

Άποψη της θεματικής περιοχής.

Το σεπτό κοιμητήριο του Γέρμα.
Άποψή του από την περιοχή Πλάκες.

Ο Γιώργος Αλεξίου μπροστά στην πελώρια
 γκορτσιά του κ. Νίκου Τάσιου.

Τα λιβάδια του αείμνηστου Χρίστου Γεωργίου.

Παροιμιώδεις φράσεις από τον Γέρμα Καστοριάς.

Γλέντια Γερμανιωτών

1)         Όταν οι γονείς μιας κοπέλας του Γέρμα προσπαθούν να την παντρέψουν με κάποιον εύπορο νέο, τον οποίον όμως αυτή δεν θέλει για σύζυγό της επειδή τον θεωρεί άσχημο, τη(ς) λένε το εξής ζεύγος παροιμιωδών φράσεων για να τη μεταπείσουν:

-            “Όμορφέ μου και καλέ μου, τι θα φάμε απόψε;”

-            “Άσχημέ μου και πρακτέ μου (εργατικέ μου;), πού θα βάλουμε τα καλά μας;”

2)         Όταν οι κάτοικοι του Γέρμα βλέπουν μια κοπέλα που παντρεύτηκε έχοντας μεγάλη προίκα, να στέκεται άτυχη στη μετέπειτα ζωή της, λένε την παρακάτω παροιμιακή φράση:

-            “Ένας πατέρας μπορεί να δώσει στην κόρη του χρήματα, κτήματα, πρόβατα, αλλά τύχη δεν μπορεί να τη(ς) δώσει”.

3)         Οι Γερμανιώτες, όταν ιδούν κάποια κοπελιά που υστερεί σε σωματικά προσόντα και ψυχικά χαρίσματα να επιτυγχάνει στον γάμο της, λένε την ακόλουθη παροιμιακή φράση:

-            “Μη κοιτάς το στραβό το ποδάρι μου, κοίτα την ίσια την τύχη μου”.

4)      Εάν δουν κάποια πολύ ζωηρή κοπέλα να καλοπαντρεύεται λένε:

-          Η ανήθικη την τιμή της τη χάνει, αλλά την τύχη της δεν τη χάνει.

(Καταγραφή Γιώργου Τ. Αλεξίου)

Παρωδία Γερμανιώτικου γάμου.

Χορός γυναικών σε αναβίωση Γερμανιώτικου γάμου.

Ξαδέλφια.

Γερμανιώτες με στολές των Μακεδονομάχων προγόνων τους.

Ο άξιος ιερέας του Γέρμα π. Αθανάσιος Ν. Στυλιάδης συνταξιοδοτήθηκε την 1η Φεβρουαρίου 2015.

Ο συνταξιοδοτηθείς ιερέας το Γέρμα
π. Αθανάσιος Ν. Στυλιάδης.

Ο άξιος Πρωτοπρεσβύτερος π. Αθανάσιος Ν. Στυλιάδης, που υπηρέτησε ευδόκιμα ως εφημέριος στο χωριό μας τον Γέρμα περί τα 25 έτη και που ήταν σεβαστός και πολύ αγαπητός απ’ όλους τους κατοίκους του, συνταξιοδοτήθηκε προσφάτως και θα διαμένει εφεξής στο γενέθλιο χωριό του, στην γειτονική μας Κορησό Καστοριάς. Η είδηση αυτή μάς συγκίνησε όλους τους Γερμανιώτες πολύ και μας συγκλόνισε ιδιαίτερα, διότι δεν θα λειτουργεί πλέον στον ενοριακό μας ναό ο εργατικός, ανεξίκακος, μειλίχιος και πράος Παπα-Θανάσης. Η απουσία του απ’ την ενορία του Γέρμα είναι σίγουρο ότι θα γίνει πολύ αισθητή από τους μόνιμους κατοίκους του χωριού, καθώς και από τους επισκέπτες του που εκκλησιάζονταν στον Άι-Γιώργη, διότι γνωρίζουν καλώς κι εκτιμούν τις χριστιανικές αρετές, τα ιερατικά προσόντα και τα ψυχικά χαρίσματα του πατρός Αθανασίου Στυλιάδη.

Κλείνοντας τη σύντομη αναφορά στην πρόσφατη συνταξιοδότηση του άξιου Πρωτοπρεσβυτέρου π. Αθανασίου Ν. Στυλιάδη, ευχόμαστε ολόψυχα, κι εκ μέρους όλων των απανταχού ευρισκόμενων Γερμανιωτών, να χαρίζει ο Θεός στον ίδιο, στη σεβαστή πρεσβυτέρα του, στα αντάξια του τέκνα και στα λοιπά μέλη της θεοφιλούς οικογένειάς του, μακροημέρευση, υγεία κι ευτυχία. Τέλος δηλώνουμε, ότι όλοι οι Γερμανιώτες τον θεωρούμε συγχωριανό μας, θα τον έχουμε μέσα στην καρδιά μας, και δεν θα τον λησμονήσουμε ποτέ.

Ο ιερέας π. Αθανάσιος
τελεί τη Θεία Λειτουργία
στον Άγιο Γεώργιο Γέρμα.

Εμπρός στην Αγία Τράπεζα.

Εορτασμός Θεοφανίων στο ποτάμι του Γέρμα.

Τελών τη Θεία Λειτουργία στον
σπηλαιώδη ναό της Αγίας Τριάδος, Γέρμα.

Με τον Σταυρό, τον βασιλικό  και το
"κακαβούλι" του Αγιασμού στο χέρι.

Κρατώντας ιερή εικόνα έξω από το
 ναό του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού,
 στον Γέρμα.

Λειτουργός στον σπηλαιώδη ναό της
Αγίας Τριάδος, του Γέρμα.

Μοιράζει το Αντίδωρο στους πιστούς.