Δάσκαλοι στο Δημοτικό σχολείο του Γέρμα, κατά τις δεκαετίες 1920 - 1940.

Δάσκαλοι και μαθητές του δημοτικού σχολείου Γέρμα
περί το έτος 1925.

Στον Γέρμα Καστοριάς λειτουργούσε, κατά τις δεκαετίες 1920 - 1940, 6/τάξιο Δημοτικό Σχολείο, στο οποίο δίδασκαν δύο δάσκαλοι και μία δασκάλα. Δάσκαλοι ήταν, ο Στεργιανός Αγγελής και ο Γεώργιος Κ. Παπαϊωάννου, ενώ δασκάλα ήταν η Κατερίνα Πέλκα. Όλοι οι δάσκαλοι ήταν μόνιμοι κάτοικοι του χωριού μας και κατοικούσαν σ’ αυτό μαζί με τις οικογένειές τους.

Μετά το 1940, δηλαδή στην περίοδο της Κατοχής, οι αναφερόμενοι δάσκαλοι έπαψαν να διδάσκουν, διότι ο Στεργιανός και η Κατερίνα συνταξιοδοτήθηκαν, ενώ ο Γιώργος Παπαϊωάννου έφυγε μαζί με την οικογένειά του στη Θεσσαλονίκη. Το σχολείο λειτουργούσε τότε με δύο άλλους δασκάλους, ο ένας ήταν ο Λάζαρος Χατζηζήσης, συγχωριανός μας, ο οποίος προπολεμικά δίδασκε κάπου έξω απ’ το χωριό μας (στην Κλεισούρα;), ενώ ο άλλος ήταν από τη Νότιο Ελλάδα, πολύ ευγενικός και συμπαθητικός άνθρωπος, που δεν θυμάμαι πως λεγόταν.

Ο δάσκαλος Στεριανός Αγγελής (+1964)

Αργότερα, όταν στο χωριό μας εγκαταστάθηκε ένα αντάρτικο τμήμα, το σχολείο έγινε "ξενοδοχείο" για τους άντρες του κι έπαψε να λειτουργεί, το ίδιο και κατά τη διάρκεια του Ανταρτοπολέμου (1946-49).

Οι Γερμανιώτες δάσκαλοι είχαν ελάχιστη περιουσία, αλλά ο μισθός τους ήταν για εκείνα τα χρόνια επαρκής και τους επέτρεπε, όχι μόνο να εξασφαλίσουν μια άνετη ζωή για την οικογένειά τους, αλλά και μπορούσαν να σπουδάσουν τα παιδιά τους.

Γενικά, οι δάσκαλοι είχαν τον σεβασμό όλων των χωριανών μας, συμπεριφέρονταν ευγενικά και δεν είχαν άσχημα ελαττώματα, όπως τα ποτά, τα τσιγάρα και τα χαρτιά.

Σωκράτης Λιάντζης (+ 2006).

Στον δάσκαλο (ποίημα Κωστή Παλαμά)

Σµίλεψε πάλι, δάσκαλε, ψυχές!

Κι ότι σ' απόµεινε ακόµη στη ζωή σου,

Μην τ' αρνηθείς! Θυσίασέ το ως τη στερνή πνοή σου!

Χτισ' το παλάτι, δάσκαλε σοφέ!

Κι αν λίγη δύναµη µεσ' το κορµί σου µένει,

Μην κουρασθείς. Είν' η ψυχή σου ατσαλωµένη.

Θέµελα βάλε τώρα πιο βαθειά,

Ο πόλεµος να µη µπορεί να τα γκρεµίσει.

Σκάψε βαθειά. Τι κι' αν πολλοί σ’ έχουνε λησµονήσει;

Θα θυµηθούνε κάποτε κι αυτοί

Τα βάρη που κρατάς σαν Άτλαντας στην πλάτη,

Υποµονή! Χτίζε, σοφέ, της κοινωνίας το παλάτι ...

Ο δάσκαλος Γεώργιος  Κ. Παπαϊωάννου (+)

Η αείμνηστη δασκάλα
Κατερίνα Πέλκα (+)

Ο Γέρμας, το δασκαλοχώρι της Καστοριάς.

Εθνική εορτή στο σχολείο του Γέρμα, έτ. 1958.

Ο αείμνηστος δάσκαλος  Αθ. Δούφλιας.
Το σκότωσαν άδικα οι αντάρτες το έτ. 1944.

Ο δάσκαλος Αγγελής Στ. Αγγελής ομιλών
στην πλατεία του Γέρμα περί το έτος 1955.

Ο δάσκαλος Στεριανός Αγγελής με συγχωριανούς του
στην Άϊ-Τριάδα περί το έτος 1960.

Ο δάσκαλος Γιώργος Κ. Παπαϊωάννου (στο κέντρο)
με οικείους και συγγενείς του.

Ο δάσκαλος Γιώργος Κ. Παπαϊωάννου
με συγγενείς και φίλους στην Παναγιά  Κερασόβου.

Γυμναστικές επιδείξεις του Σχολείου Γέρμα
στην τοποθεσία Καρυδιές, περί το έτος 1962.

Το τελευταίο  διδακτήριο του Δημ. Σχολείου Γέρμα,
κλειστό σήμερα.

"Μαργαρτάρια" και "μπιλιντζίκια" από "μπιμπίτσκες" (: Περιδέραια και βραχιόλια από σαλιγκαράκια)

Ο Γέρμας μέσα σε περιδέραιο από σαλιγκαράκια.
Σύνθεση Γ. Τ .Α.

Στον Γέρμα Καστοριάς την παλιά εποχή κι έως το έτος 1965 περίπου, όλοι οι κάτοικοί του, μικροί και μεγάλοι, ασχολούνταν αποκλειστικά με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Ειδικότερα τα μικρά παιδιά, αγόρια και κορίτσια ηλικίας 6-12 ετών, έβγαιναν καθημερινώς, από την Άνοιξη κι έως το Φθινόπωρο, στην ύπαιθρο του χωριού και βοσκούσαν τα λιγοστά αρνιά και κατσίκια τους.

Ευρισκόμενα εκεί τ’ αναφερόμενα παιδιά συναντιούνταν συχνά μεταξύ τους, σχημάτιζαν συντροφιές 4 - 5 ατόμων, έπαιζαν, τραγουδούσαν και χόρευαν και ξεγελούσαν έτσι την πείνα και τα πρόωρα βάσανά τους (: κατατρεγμοί, ορφάνιες κ.λ.π.).

Ταυτόχρονα, μερικά απ’ αυτά τα παιδιά, απ' τ' αγόρια που "έπιανε το χέρι τους", κατασκεύαζαν "σιουφλέκια", "χπάρια", "στρίτσκες", "σουρίχτες" από κλαδιά καρυδιάς και “κλουτσόβεργες” από ξύλο κρανιάς, ενώ τα κορίτσια έπλεκαν μάλλινες φανέλες και τσιαράπια και μάζευαν "μπιμπίτσκες" (roumina dekollata) που αφθονούσαν στα βοσκοτόπια και στις άκρες των αγρών. Με τις μπιμπίτσκες αυτές έφτιαχναν πανέμορφα κι ελκυστικά "μαργαρτάρια" (= περιδέραια - κολιέ) που τα κρεμούσαν φιλάρεσκα στον λαιμό τους, καθώς και μπιλιντζίκια (= βραχιόλια) που τα φορούσαν με χάρη στο χέρι τους. Φωτογραφίες τέτοιων περιδέραιων και βραχιολιών παρουσιάζονται εδώ.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ (Ποίημα Γ. Ζαλοκώστα)

Μια βοσκοπούλα αγάπησα

Μια βοσκοπούλα αγάπησα,

μιά ζηλεμένη κόρη

και την αγάπησα πολύ

ήμουν αλάλητο πουλί,

δέκα χρονών αγόρι.

Μια μέρα που καθόμαστε

στα χόρτα τ’ ανθισμένα,

Μάρω, ένα λόγο θα σου πώ,

Μάρω, της είπα, σε αγαπώ,

τρελαίνομαι γιά σένα.

Από τη μέση με άρπαξε,

με φίλησε στο στόμα

και μού’ πε: Γιά αναστεναγμούς,

γιά της αγάπης τους καημούς

είσαι μικρός ακόμα.

Μεγάλωσα και την ζητώ...

άλλον ζητά η καρδιά της

και με ξεχνάει τ’ ορφανό...

Εγώ όμως δεν το λησμονώ

ποτέ το φίλημά της.

Περιδέραιο από σαλιγκαράκια
των κοριτσιών του Γέρμα της παλαιάς εποχής.

Κολιέ μαργαριταριών

Όμορφη γυναίκα με ωραίο κολιέ.

Δυο μπιμπίτσκες κι ένα κοινό σαλιγκάρι

Σαλιγκαράκια μπιμπίτσκες στον Γέρμα.

Βραχιόλι από μπιμπίτσκες των κοριτσιών
 του Γέρμα της προπολεμικής εποχής.

Ωραίο βραχιόλι μαργαριταριών.
Η φωτογραφία ελήφθη απ' το Διαδίκτυο.

Τα παιδιά του Γέρμα βοσκούσαν
τα κατσικάκια τους
στην ύπαιθρο του χωριού.

Ο Χριστός βόσκει τα αρνάκια του.

Όλοι οι Γερμανιώτες ζούσαν πριν τη δεκαετία του 1970
στις μαγευτικές εξοχές του χωριού τους.

Η περιοχή κοκκινονέρι του Γέρμα
και στο βάθος ο οικισμός του.

Τα τρία Ψυχοσάββατα, της Αποκριάς, της Τυρινής και του αγίου Θεοδώρου, στον Γέρμα Καστοριάς.

"Νταμπλάδες" με κόλλυβα.

Οι κάτοικοι του Γέρμα Καστοριάς την παλαιά εποχή, πριν το έτος 1950, εκτιμούσαν κιι ευλαβούνταν πολύ τα τρία διαδοχικά Ψυχοσάββατα, της Αποκριάς, της Τυρινής και του αγίου Θεοδώρου. Κατ’ αυτά τα Σάββατα οι γυναίκες του χωριού «έβραζαν σταρ΄» (= ετοίμαζαν κόλλυβα) και το πήγαιναν στην εκκλησιά για να το «διαβάσει» ο παπάς και ν’ ανακουφιστούν έτσι οι ψυχές των πεθαμένων τους. Αφού γινόταν αυτό, επέστρεφαν στο σπίτι τους και παρέμεναν εκεί περίλυπες και συλλογισμένες όλη μέρα, χωρίς να κάνουν καμιά άλλη εργασία.

Απεικόνιση αγαθής ψυχής
στον ενοριακό ναό του Γέρμα,
έτ. 1775.

Εάν κάποια «νύφ΄» (= νιόπαντρη γυναίκα) ήθελε να ζεστάνει νερό στο κακάβι της, για να λουστεί η ίδια ή να πλύνει τα ρούχα των παιδιών της, άκουγε την πεθερά της που καιροφυλακτούσε να τη λέει αυστηρά: « Μη λούζεσαι και μη πλένεις ρούχα σήμερα, γιατί θα ζεματίσεις τις ψυχές των νεκρών μας (!)». Επίσης, εάν τα κορίτσια της οικογένειας κάθονταν στα σκαπνιά να πλέξουν φανέλες ή να κεντήσουν τα προικιά τους, δέχονταν την ακόλουθη επίπληξη των μεγαλύτερων γυναικών του σπιτιού: "Μη πλέκετε και μη κεντάτε σήμερα, γιατί θα «σπάστι» (= θα τσιμπήστε, θα τρυπήστε) με τις «κλούτσες» (= μεγάλες βελόνες πλεξίματος) και με τα «τσιντζιλάκια» (= βελονάκια) τα μάτια των ψυχών όλων των νεκρών μας, που φωνάζουν διαρκώς:

«Ανάθεμα ποιος δούλευε (δουλεύει;) τρία καλά Σαββάτα,

την Τύρινη, την Κρεάτινη, τη μέρα του Αϊ-Θοδώρου».

Νεαρή ευσεβής κυρία προσάγει κόλλυβα
 στον βυζαντινό ναό Αγίου Γεωργίου Πολιτείας
Καστοριάς.

Το σεπτό Στρατιωτικό Νεκροταφείο (έτ. 1949)
στο χωριό Μελάς Καστοριάς.

Ο άρχων Μιχαήλ
παίρνει την ψυχή γέροντος.
Εικόνα στον Άι-Γιώργη Γέρμα.

Ο Ζυγός Δικαιοσύνης (ψυχοστασίας), 18ος αιών.
Τοιχογραφία στον Άγιο Νικόλαο Κρεπενής Καστοριάς.

Οι ψυχές των αγίων και δικαίων στον Παράδεισο.
Τοιχογραφία στον Άι-Νικόλα Κρεπενής, 18ος αιών.

Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Αθανασίου
στον Γέρμα Καστοριάς, 17ος αιών.

Η Ανάσταση του Χριστού απ' τον τάφο
Εικόνα στον Άνω Μελά Καστοριάς.

Η εις Άδου Κάθοδος.
Ο Χριστός βγάζει απ' τον Άδη
τις ψυχές του Αδάμ και της Εύας.

Ο οικίσκος στη στάση λεωφορείων της οδικής διακλάδωσης Γέρμα

Ο οικίσκος αναμονής επιβατών λεωφορείων
στην παλαιά οδική διακλάδωση Γέρμα.

Έως τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1960 οι κάτοικοι του Γέρμα μετέβαιναν στην Καστοριά με τα υποζύγιά τους (: άλογα, μουλάρια, γαϊδουράκια), συνήθως μέσω Κορησού και Μαυρόβου. Μόνο μία ημέρα της εβδομάδας, την Τρίτη, ερχόταν στο χωριό τους ένα "πράσινο" λεωφορείο κι έπαιρνε και μετέφερνε τους "παζαρίσιους" κατοίκους στη λαϊκή αγορά του Άργους Ορεστικού.

Όσοι Γερμανιώτες ήθελαν τότε να ταξιδέψουν προς την Κοζάνη, τη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα πήγαιναν με τα πόδια ή με κάποιο φορτηγό ζώο τους στη λεγόμενη "διακλάδωση", που απέχει περίπου 7 χιλιόμετρα απ’ τον οικισμό Γέρμα. Εκεί στέκονταν αναγκαστικά στην ύπαιθρο και ανέμεναν επί αρκετή ώρα, υπό οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες (: κρύο, ζέστη, βροχή, χιόνι), τη διέλευση του λεωφορείου που θα τους μετέφερε στον προορισμό τους.

Το "πράσινο" λεωφορείο που οδηγούσαν
οι αείμνηστοι Γερμανιώτες Γιώργος Ντακαράς
και Ζήσης Ράτσος, κατά τη δεκαετία του 1960.
Η φωτογραφία ελήφθη από αξιόλογο
ιστότοπο του Βογατσικού.

Αυτή η υπαίθρια και δυσχερής αναμονή των χωρικών στην οδική διακλάδωση Γέρμα έπαψε περί το έτος 1962 (;), επί προεδρίας του αείμνηστου Κωνσταντίνου Βούρδα (;). Τότε οικοδομήθηκε εκεί ο υπάρχων οικίσκος που "στέγαζε επ’ ολίγον” και "φιλοξενούσε" μέχρι το έτος 2010 όλους τους Γερμανιώτες ταξιδευτές. Κατά το έτος αυτό δόθηκε στην κυκλοφορία η Εγνατία οδός και κατόπιν τούτου δημιουργήθηκε νέα οδική διακλάδωση προς τον Γέρμα, σε απόσταση 2 χλμ. πιο πέρα απ’ την παλιά, στο εικονοστάσι του Αγίου Κωνσταντίνου Βογατσικού. Έτσι αχρηστεύτηκε κι εγκαταλείφτηκε ο εξεταζόμενος οικίσκος.

Σήμερα, το αναφερόμενο σπιτάκι αναμονής των επιβατών είναι θεατό και αναγνωρίσιμο απ’ όλους τους επιβάτες αυτοκινήτων που πηγαινοέρχονται στον Γέρμα. Το ίδιο σπιτάκι, ειδικά για τους παλαιότερους των Γερμανιωτών, είναι και αποτελεί κι ένα ιδιότυπο "κυτίον αναμνήσεων”, μία διαρκής υπενθύμιση της σκληρής, αλλ’ όμως και γλυκιάς ζωής των νεανικών τους χρόνων.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ

Στα παλιά λεωφορεία

Πάντα μέσα στα παλιά λεωφορεία

κάποια βάσανα γυρνάνε στο κορμί τους

κι ένα αχ, που το σκεπάζει η μηχανή τους

πως αλήθεια να βοηθήσεις την ζωή

την ζωή που στα παλιά λεωφορεία

κώδικα έχουν οι ψυχές πλέον δικό τους

φορτωμένες σαν ταγάρι τον καημό τους

για ν’ αφήσουνε στην στάση ένα γιατί

το γιατί του τίμιου μόχθου που λερώνει

των παλιών λεωφορείων τις στιγμές

κι απ’ τα τζάμια να χαζεύουνε οι μόνοι

πως νερώνουν το παράπονο οι βροχές

τις βροχές που αγαπούν τα λεωφορεία

κι ο βοριάς, όταν αντίθετα φυσάει

παίρνει τα όνειρα "ελευθέρας" και τα πάει

στου ανέφικτου τον άσπιλο ουρανό

μ’ ένα τράνταγμα ξυπνώ στον ουρανό σου

τον ρωτώ αν μ’ αγαπά κι αν θα μπορέσει

να κρατήσει η καρδιά την πρώτη θέση

στην ρουτίνα των παλιών λεωφορείων.

Τραγούδι “Ψιλή βροχή”

Στίχοι: Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου.
Μουσική: Κώστας Καπλάνης, Κεφάλας.
Πρώτη εκτέλεση: Γιάννης Μπαφούνης & Μαίρη Λίντα, 1953.

https://www.youtube.com/watch?v=m0y7JbzQqP4

Άποψη του εξεταζόμενου οικίσκου.

Ο Γέρμας Καστοριάς.

Γερμανιώτες μεταβαίνουν έφιπποι στην
 Καστοριά (;) περί το έτος 1960.

Παλαιό λεωφορείο.
Η φωτογραφία ελήφθη απ' το Ίντερνετ.

Ο κ. Ζήσης Τσιουχαδάρης πηγαίνει με το αραβανίσιο
άλογό του στην Καστοριά, περί το έτος 1960.

Η πρόσοψη του θεματικού οικίσκου

Άποψη του  οικίσκου.

Το τζάκι (!) μέσα στον οικίσκο της στάσης.