To νεκρικό έθιμο «Ρουσάλια» στον Γέρμα Καστοριάς. Ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής.

Κόλλυβα και τριαντάφυλλα στα Ρουσάλια

    Το σημαντικότερο από τα νεκρικά - ταφικά έθιμα του Γέρμα ονομάζεται "Ρουσάλια" και τελείται κάθε χρόνο κατά το Ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής. Η τέλεσή του αρχίζει από το απόγευμα της Παρασκευής, παραμονή(ς) του ψυχοσάββατου, και συνεχίζεται κατά το πρωινό τού ίδιου τού Ψυχοσάββατου. Στη διάρκεια αυτών των δύο ημερών, όλες οι γυναίκες του χωριού παρασκευάζουν πίτες, κόλλυβα και γλυκά, και τα μεταφέρουν μαζί με κόκκινα τριαντάφυλλα (ροζάλια) στον ενοριακό ναό του Αγίου Γεωργίου, όπου «τα διαβάζει» ο εκάστοτε ιερέας, για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες των προσφιλών νεκρών τους. Κατόπιν τα μοιράζουν στους παρευρισκόμενους και στα σπίτια των συγγενών και φίλων τους.

Φυλλοφόρα κλαδιά καρυδιάς

    Την επόμενη ημέρα, Κυριακή της Πεντηκοστής, όλοι οι Γερμανιώτες που πηγαίνουν στην εκκλησία, άντρες και γυναίκες, κρατούν στο χέρι τους ένα κλαδί καρυδιάς. Αυτό το κάνουν διότι, σύμφωνα με τη λαϊκή πίστη, επάνω στα καρυδόφυλλα επικάθονται και ξεκουράζονται οι ψυχές των νεκρών συγγενών τους, που βγήκαν (βγαίνουν) από τον Άδη την ώρα της Ανάστασης του Χριστού και πρόκειται να επιστρέψουν (επιστρέφουν) πάλι εκεί την ημέρα της Πεντηκοστής.

    Η δοξασία αυτή είναι πανάρχαια. Οι πρόγονοί μας Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν, ότι η καρυδιά με το βαθύ πράσινο (μαυροπράσινο) χρώμα ήταν το δέντρο του θεού Πλούτωνα, και ότι μόνο αυτό υπήρχε στο βασίλειο των νεκρών, και πως στη σκιά του ξάπλωναν και αναπαύονταν οι ψυχές τους.

Χέρι εκκλησιαζόμενου την Πεντηκοστή,
που κρατάει κλαδί καρυδιάς

    Οι σημερινοί κάτοικοι του Γέρμα εξακολουθούν να θεωρούν την καρυδιά ως το δέντρο του θανάτου και γι’ αυτό ποτέ δεν ξαπλώνουν και δεν κοιμούνται στον ίσκιο της. Λένε, ότι η καρυδιά έχει πολύ «βαρύ ίσκιο» και ότι όποιος αγρότης κοιμάται, κατά το καλοκαιρινές ώρες, κάτω απ’ τα φύλλα της, πονοκεφαλιάζει και κινδυνεύει από άμεσο θάνατο. Οι ίδιοι κάτοικοι επίσης «πιστεύουν», ότι εάν κάποιος νέος φυτέψει καρυδιές θα πεθάνει σε σύντομο χρονικό διάστημα και γι’ αυτό καρυδιές φυτεύουν μόνο οι γέροντες συγχωριανοί τους.

    Στο Διαδίκτυο (Internet) αναφέρονται και τα εξής για τα Ρουσάλια:

    “Τα Rosalia ή Rosaria ήταν ειδωλολατρική γιορτή των αρχαίων για τη λατρεία των νεκρών. Γινόταν την εποχή που υπάρχουν άφθονα τριαντάφυλλα, τον Μάιο, Ιούνιο. Η λέξη Rosalia προέρχεται από τη λατινική λέξη Rosa, που σημαίνει ρόδο, τριαντάφυλλο. Οι αρχαίοι πήγαιναν στα νεκροταφεία, στόλιζαν τα μνήματα με πολλά τριαντάφυλλα, έκαναν τελετές για τους νεκρούς και θυσίαζαν ζώα. Μετά τις νεκρικές τελετές και τις θυσίες ακολουθούσαν διασκεδάσεις και ευωχίες.

   Στα χρόνια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας τα Rosalia μεταφέρθηκαν στη Βαλκανική και τη Μικρά Ασία. Οι Ελληνικοί και Ελληνόφωνοι πληθυσμοί εξελλήνισαν τη λατινική λέξη Rosalia με την ελληνική Ρουσάλια είτε Αρουσάλια. Με την επικράτηση του Χριστιανισμού η γιορτή αυτή εκχριστιανίστηκε, και διατηρήθηκε στους Βυζαντινούς που επισκέπτονταν τα μνήματα με φαγητά και μοιρολόγια. Το έθιμο τούτο έφθασε ως και τις ημέρες μας με κάποιες τοπικές παραλλαγές από τόπο σε τόπο. Π.χ. Στον Γέρμα Καστοριάς, στην Αυλώνα Αττικής, στο Άνω Δώριο (Σουλίμα) Μεσσηνίας και αλλού γιορτάζουν τα Ρουσάλια ή Αρουσάλια το ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής”.

Καρυδιές στο Στρατιωτικό Νεκροταφείο Καστοριάς

Δενδρύλιο καρυδιάς

Αποτελέσματα εκλογών 17ης Ιουνίου 2012 στον Γέρμα.

Έγκυρα ψηφοδέλτια... 596

Έλαβαν:

Νέα Δημοκρατία…………268

ΣΥΡΙΖΑ………………….114

ΠΑΣΟΚ…………………...66

Χρυσή Αυγή……………....51

Ανεξάρτητοι Έλληνες…….34

Κ.Κ.Ε……………………..26

ΔΗΜΑΡ…………………...16

Λοιποί……………………...21

Βουλευτές Καστοριάς αναδείχτηκαν: Η Μαρία Αντωνίου από τη Ν.Δ. και ο Βαγγέλης Διαμαντόπουλος από τον ΣΥΡΙΖΑ.

Η τοιχογραφία της «Παναγίας - Πλατυτέρας των Ουρανών» στον Γέρμα Καστοριάς (έτ. 1956) και ο αφιερωτής της.

Η θεματική τοιχογραφία της Παναγίας

   Το Καλοκαίρι του έτους 1956, ο γράφων Γιώργος Αλεξίου, πενταετής ων, εισήλθα, μαζί με άλλα παιδιά, στον ενοριακό ναό του Αγίου Γεωργίου Γέρμα Καστοριάς, για να ιδώ κάποιον αγιογράφο που ζωγράφιζε εκεί ιερές εικόνες. Πράγματι, είδα και θαύμασα τον άριστο Καστοριανό αγιογράφο Θεόδωρο Ζωγράφου ή Παναγιώτου να τοιχογραφεί στη μεγάλη κόγχη του Αγίου Βήματος την Παναγιά ως Πλατυτέρα των Ουρανών, δηλαδή καθισμένη σε σύννεφα, με ανοιχτά τα χέρια της, να έχει στη μητρική αγκαλιά της τον Χριστό δωδεκαετή κι ευλογούντα και να πλαισιώνεται από τους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ. Το γεγονός αυτό μ’ εντυπωσίασε τότε ιδιαίτερα και γι’ αυτό, κάθε φορά που εκκλησιάζομαι στον εν λόγω ναό, το ανακαλώ στη μνήμη μου.

Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ

 Ο Άρχων Γαβριήλ

Ο Μέγας Βασίλειος, κάτω απ' την Πλατυτέρα

Ο άγιος Ιωάνννης Χρυσόστομος κάτω απ' την Πλατυτέρα

Η αφιερωτική επιγραφή της Πλατυτέρας

Η πανέμορφη πόλη του Άλμπανι,
όπου έζησε ο Αθανάσιος Κυρατζής

Άλλη άποψη της Παναγίας Πλατυτέρας

   Δωρητής της εξεταζόμενης τοιχογραφίας της Παναγιάς ήταν, σύμφωνα με την εκεί υπάρχουσα επιγραφή, ο Γερμανιώτης Αθανάσιος Ιωάννου Κυρατζής. Ο αείμνηστος Αθανάσιος είχε γεννηθεί στον Γέρμα περί το έτος 1885, αλλά ζούσε τότε κι εργαζόταν (ήταν ιδιοκτήτης εστιατορίου), μαζί με άλλους συγγενείς του, στο Άλμπανι της Νέας Υόρκης. Η γυναίκα του καταγόταν απ’ τον Πολύγυρο Χαλκιδικής. Είχε έναν μονάκριβο γιο, τον Ιωάννη, που υπεραγαπούσε. Στον Γέρμα είχε τέσσερα αδέρφια, τον Κωστάκη και τον Τέλη Κυρατζή, και τη Μαλαματή και την Αθηνά Παπαδημητρίου. Απεβίωσε περί το έτος 1970 στην Αμερική, ενώ λίγο αργότερα απεβίωσε, σε σχετικώς μικρή ηλικία, και ο γιός του Γιάννης, καθηγητής της Ισπανικής γλώσσας και πατέρας ενός τέκνου.
   Ας είναι αιωνία η μνήμη τού δωρητή Αθανασίου Ι. Κυρατζή.

Εκλογές 6-5-2012. Οι ψήφοι των Κομμάτων στον Γέρμα.

Ν.Δ.    ------------------ 204

ΠΑΣΟΚ  -----------------79

ΣΥΡΙΖΑ  ---------------- 75

ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ  -------- 59

ΚΚΕ  -------------------- 58

ΑΝΕΞ. ΕΛΛΗΝ.  ----- 53

ΔΗΜ. ΑΡ.  --------------14

Λοιπά κόμ.-Άκυρα----- 58
Σύνολο ψήφων .......... 600

Το πουλί «η Κιούρου (Κιούρω)»

Γερμανιώτικο παραμύθι

Το πουλί η "Κιούρω".

     Το πουλί «η Κιούρου (Κιούρω)»

     Την εποχή που οι γεωργοί του Γέρμα Καστοριάς, «δευτερίζουν» (: σκαλίζουν και ξεβοτανίζουν για δεύτερη φορά) τις φυτείες των φασολιών τους, δηλαδή περί τα τέλη Ιουνίου – αρχές Ιουλίου, πετάει επάνω απ’ τους καλλιεργημένους αγρούς κι απ’ τα παραποτάμια λιβάδια τους ένα συμπαθητικό πουλί, που φωνάζει συνεχώς «κιουρ-κιούρου», και που γι’ αυτό ονομάζεται «Κιούρου» (σ.σ. πρόκειται μάλλον για το Βραχοκιρκίνεζο). Όταν οι αγρότισσες του χωριού ακούν αυτές τις φωνές της «Κιούρους», διηγούνται στα παιδιά τους το ακόλουθο συγκινητικό παραμύθι:
    «Μια φορά κι έναν καιρό ήταν και καπού’ταν (: κάπου ήταν) δύο αδελφές. Η μεγαλύτερη ήταν καλοπαντρεμένη και είχε μεγάλη περιουσία και πολλούς υπηρέτες, αλλά ήταν όμως και πολύ «άδοτη» (: υπερβολικά σκληρή και τσιγκούνα), «δεν έδινε ούτε στον άγγελό της νερό».
    Η μικρότερη αδελφή λεγόταν Κιούρω (σ.σ. είναι το θηλυκό του ονόματος Κύρος. Βλέπε Διαδίκτυο), ήταν πάμφτωχη χήρα και είχε τέσσερα μικρά παιδιά, που για να τα θρέψει ζύμωνε ολημερίς στο σπίτι τής πλούσιας αδελφής της.


Ο Γέρμας Καστοριάς.

     Όταν η Κιούρω τελείωνε το ζύμωμα στο πλουσιόσπιτο τής αδελφής της, δεν καθάριζε τα χέρια της, αλλά επέστρεφε στο φτωχικό της με τα υπολείμματα του ζυμαριού κολλημένα στις παλάμες της. Εκεί τα μάζευε (τα υπολείμματα του ζυμαριού) κι έφτιαχνε μ’ αυτά μικρές πίτες και τούρτες για τα παιδάκια της.
    Αυτή η παράξενη συνήθεια της Κιούρως, να επιστρέφει δηλαδή στο σπίτι της με τα ζυμάρια στα χέρια, έγινε αντιληπτή από μια κακόψυχη γειτόνισσά της, η οποία κατάλαβε αμέσως τι συνέβαινε και είπε στην πλούσια αδελφή:
   "Κυρά μου παινεμένη, η Κιούρω φεύγει κάθε μέρα απ’ το αρχοντικό σου με τα ζυμάρια στα χέρια της και σε παίρνει έτσι το «κασμέτι» σου (: την τύχη σου). Από τώρα και στο εξής, όταν τελειώνει το ζύμωμα, να την υποχρεώνεις να σκουπίζει τα χέρια της".

Φυτεία φασολιών στον Γέρμα.

    Κι αυτό έγινε. Η μεγάλη αδελφή υποχρέωνε πλέον την Κιούρω να σκουπίζει καλά τα χέρια της πριν επιστρέψει στα νηστικά παιδάκια της.
    Πέρασε λίγος καιρός και κάποια ημέρα η Κιούρω δεν προσήλθε να ζυμώσει στο αρχοντόσπιτο. Η σκληρόκαρδη και τσιγκούνα αδελφή της παραξενεύτηκε γι αυτό και πήγε στο φτωχικό τής Κιούρως για να δει τι συνέβαινε. Κτύπησε την πόρτα, φώναξε πολλές φορές, αλλά δεν έλαβε καμιά απάντηση. Τότε μπήκε μέσα και βρήκε σε μια γωνιά την Κιούρω νεκρή, να κρατάει σφικτά στην αγκαλιά τα τέσσερα παιδιά της, που είχαν πεθάνει και αυτά από ασιτία. Αμέσως εννόησε τι είχε συμβεί, συναισθάνθηκε τη βαριά ενοχή της απέναντι στην αδελφή και τ΄ ανεψάκια της, άρχισε να κλαίει γοερά και να οδύρεται και ζήτησε από το Θεό να την κάνει πουλί. Κι όντως έτσι έγινε. Ο Θεός τη λυπήθηκε και τη μεταμόρφωσε σε πουλί, την «Κιούρου», η οποία από τότε πετάει στον αέρα και αναζητάει την αδελφή της φωνάζοντας συνεχώς «κιούρ – κιούρου», που σημαίνει: «Κιούρω – Κιούρω», «κιούρ (: πίτα) – κιούρου (: τούρτα), θα σε δώσω».


Άλογα με τα οποία "αυλακιάζουν" τα φασόλια.

     (Καταγραφή αφήγησης της Γερμανιώτισσας κ. Αντιγόνης Α.)

 

Εαρινό τοπίο με μαργαρίτες στον Γέρμα.

Η κ. Ευλαμπία Πρώιου, μία άξια Γερμανιώτισσα.

Η κ. Ευλαμπία Πρώιου

     Η Γερμανιώτισσα Ευλαμπία Πρώιου του Ευαγγέλου και της Βελούδας γεννήθηκε στις 21 Μαρτίου 1980. Τελείωσε τις λυκειακές της υποχρεώσεις το 1997 στο Άργος Ορεστικό Καστοριάς και σήμερα φοιτάει στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο των Πατρών, στη σχολή Θετικών Επιστημών και Τεχνολογίας, στο τμήμα Πληροφορικής.

    Είναι παντρεμένη με τον κ. Ζήση Βαρζή και μητέρα δύο παιδιών. Κατοικεί μόνιμα στο δημοτικό διαμέρισμα Αλιάκμονα ( Βρατίνι) του Δήμου Νεάπολης Κοζάνης. Είναι Δημοτική Σύμβουλος τα τελευταία 8 χρόνια στον Δήμο Νεάπολης. Διετέλεσε Αντιδήμαρχος το έτος 2003 σε θέματα Πολιτισμού - Αθλητισμού και δημοσίων σχέσεων του Δήμου Νεάπολης. Διετέλεσε Αντιπρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου το 2009 - 2010 και μέλος σε επιτροπές του Δήμου Νεαπόλεως. Είναι Ιδρυτικό Μέλος Ι.Π.Α.Δ.Μ, Μέλος της Ένωσης Πολιτιστικών Φορέων Νομού Κοζάνης, Γραμματέας ΔΗΜ.ΤΟ Νέας Δημοκρατίας Νεάπολης 2004-2006, Μέλος ΝΟ.Δ.Ε. Κοζάνης 2007 έως και σήμερα και Πρόεδρος ΔΗΜ.ΤΟ Νέας Δημοκρατίας Νεάπολης 2010 έως και σήμερα.

    Οι συμπατριώτες της Γερμανιώτες συγχαίρουν την αγαπητή κ. Ευλαμπία Πρώιου, για την πολύπλευρη κι αξιοθαύμαστη δραστηριότητά της, που τιμά ιδιαίτερα τον Γέρμα, και την εύχονται να είναι πάντα γερή, να χαίρεται την οικογένειά της και να έχει συνεχώς επιτυχίες στη ζωή της.

Το χελιδόνισμα στον Γέρμα Καστοριάς. 1η Μαρτίου.

    Κείμενο του Χρίστου Γεωργίου

    Το παρακάτω τραγούδι το τραγουδούσαν άλλοτε τα παιδιά του σχολείου την πρώτη Μαρτίου κάθε χρόνο. Εκείνη την ημέρα το σχολείο δεν λειτουργούσε. Οι μαθηταί έπαιρναν από την εκκλησία ένα ξύλινο πουλί και το κάρφωναν στο άκρο ενός μακρού ξύλου. Ένας μαθητής κρατούσε το ξύλο με το πουλί ψηλά και τα άλλα παιδιά ακολουθούσαν κι όλα μαζί γύριζαν στο χωριό και τραγουδούσαν. Τέτοια πουλιά υπάρχουν στην εκκλησία και μάλιστα επάνω στο τέμπλο και φαίνεται πως συμβολίζουν το Άγιο Πνεύμα.
    Εδώ στο έθιμο αυτό συμβολίζει τη χελιδόνα. Το ξύλο με τη χελιδόνα το έπαιρνε συνήθως ο μαθητής εκείνος στο σπίτι του οποίου πήγαιναν και το διηύθυνε σε γωνίες και άκρες του σπιτιού, σε μέρη δηλαδή που συνηθίζουν οι χελιδόνες να χτίζουν τις φωλιές των.
    Τα παιδιά γύριζαν έτσι στα σπίτια και μάζευαν αβγά και λεφτά. Αφού τελείωναν το γύρισμα στο χωριό, επέστρεφαν στο σχολείο και τα μεν αβγά τάπαιρνε ο δάσκαλος, τα δε χρήματα τα μοιράζονταν οι μαθηταί.
    Το τραγούδι που τραγουδούσαν ήταν το εξής:

Μάρτι, Μάρτι μου καλέ, κι Φλιβάρι, Φλιβαρέ,
πόσουν τόπου(ν) έδειρις κι’ έμαθες τα γράμματα;
γράμματα σπουδάγματα του θιού τα πράγματα;
Άνθρουπους αγράμματους ξύλου(ν) απελέκητου.
…………………………………………………
Τσιμ, τσιμ, δάσκαλι, τσιμ, τσιμ, πουρδάσκαλι,
τι γυρέβ’ ου δάσκαλους; Όρνιθα κι πεντ’ αβγά,
να (γ)ιννάη, να κ(λ)ουσσάη κι να βγάζη κι πουλιά.
Μέσα ήλιους κι χαρά, όξου ψύλλους, πόντικας,
κι τώρα κι του χρόνου (κι) τουν άλλουν παραπάνου.
……………………………………………………
Χιλιδόνα πέρασι(ν) απού Μαύρη θάλασσα
Έκατσι(ν) κι λάλησι(ν) πύργιουν ιθιμέλιουσι(ν).
Τσιμ, τσιμ, δάσκαλι, κ,τ.λ.

Ο Γέρμας Καστοριάς

    Το παραπάνω ποίημα είναι ένα χελιδόνισμα. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές τέτοιων ποιημάτων, που παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες και ψάλλονται σε πολλά μέρη. Η αρχή των ποιημάτων αυτών ανάγεται στους αρχαίους χρόνους. Ένα τέτοιο ποίημα μας διέσωσε ο Αθήναιος (Η΄ 60).
    Η χελιδόνα που κάμνει την εμφάνισή της ύστερα από μακρόχρονη αποδημία το μήνα Μάρτη και της οποίας σύμβολο περιάγεται από τους μαθητάς του σχολείου, θεωρείται καλός οιωνός. Ελπίζομε πως το πουλί αυτό θα μας είναι άγγελος, θα μας φέρη ευτυχία και χαρά. Γι’ αυτό και πιστεύεται πως είναι ιερό και δεν καταδιώκεται και δεν κακοποιείται, όπως τα άλλα πτηνά.

Ο αείμνηστος Χρίστος Γεωργίου,
συγγραφέας του παρόντος κειμένου

    Πολλοί ασμενίζουν να φιλοξενούν χελιδόνια• ευχαριστούνται και το θεωρούν καλό να έρχωνται τα χελιδόνια και να χτίζουν τις φωλιές τους στα σπίτια τους. Η πρώτη στροφή αναφέρεται στα γράμματα. Τα παιδιά του σχολείου εγκωμιάζουν την σπουδαιότητα και την σημασία των γραμμάτων. Στην δεύτερη στροφή, στην επωδό, έχουμε ένα χαρακτηρισμό του δασκάλου και τα φιλοδωρήματα του. Επίσης σ’ αυτήν εκφράζονται και ευχές. Δώρα, που συνήθιζαν να του δίνουν, ήταν κόττες, αβγά, πίττες, φρούτα, κρασί, κρέας, ιδίως χοιρινό, λουκάνικα κ.τλ.
    Οι πλείστοι στίχοι του άσματος είναι επτασύλλαβοι καταληκτικοί και προηγείται στον πόδα η θέση, έχουν δηλ. μέτρο τροχαϊκό.

Γερμανιώτικη οικία οικογένειας Αλεξίου,
έτους 1851 (ελαιογραφία)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Ο αείμνηστος Γερμανιώτης Χρίστος Γεωργίου (1890 – 1972) υπήρξε καθηγητής φιλόλογος, κι ένθερμος δημοτικιστής. Έγραψε δύο σημαντικά βιβλία αναφερόμενα στη γενέτειρά του τον Γέρμα, καθώς και πολλά αξιόλογα άρθρα, που δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά κι εφημερίδες. Στο παρόν κείμενο διατηρήθηκε η ορθογραφία του συγγραφέα του.

Οικία Δόβα στον Γέρμα, 19ος αιών

Το σχολείο του Γέρμα.
Λειτούργησε από το 1770 έως το 2010

Ο Δάσκαλος του Γέρμα
Στυλιανός Αγγελής  (+ 1964)