"Το κορίτσι και το σκαφίδι". Παιδιάστικη ιστορία παλαιών Γερμανιωτών.

Στο βάθος το χωριό "Ο Γέρμας"
Σύνθεση Γ.Τ.Α.

Το κορίτσι και το σκαφίδι

Ζούσε κάποτε στο χωριό μας τον Γέρμα μια νεαρή γυναίκα που είχε ένα μικρό κορίτσι 5 – 6 ετών. Το κοριτσάκι αυτό ήταν “τσιόρμανος”, “ακάτσωτο”, πολύ ζωηρό. Απ’ το πρωί μέχρι το βράδυ τριγυρνούσε στους δρόμους του χωριού, έμπαινε στα ξένα περιβόλια κι έτρωγε τα φρούτα τους. Κάποια ημέρα ανέβηκε σ΄ ένα ψηλό δέντρο που βρισκόταν στον κήπο του σπιτιού του και κινδύνευε να πέσει και να χτυπήσει. Η μητέρα του το παρακαλούσε να κατέβει απ’ το δέντρο, αυτό όμως δεν την άκουγε.

Την ώρα εκείνη πέρασε από κοντά τους μια γριά γειτόνισσα, η οποία βλέποντας το κορίτσι να μη θέλει να κατέβει απ’ το δέντρο, είπε στη μητέρα του, ότι αυτή (: η γριά) μπορούσε εύκολα να το κατεβάσει. Για να το καταφέρει όμως ζήτησε να τη(ς) φέρουν ένα σκαφίδι, λίγο αλεύρι και λίγο νερό. Όταν τα έφεραν, η γριά τοποθέτησε το σκαφίδι αναποδογυρισμένο κάτω από το δέντρο και άρχισε τάχα να ζυμώνει επάνω στη ράχη του.

Σκαφίδι για ζύμωμα ψωμιού.
Η φωτογραφία ελήφθη απ' το διαδίκτυο.

Το κοριτσάκι, όταν είδε τη γιαγιά να τοποθετεί ανάποδα το σκαφίδι και να ζυμώνει στην εξωτερική του επιφάνεια, φώναξε απ’ τα κλαδιά του δέντρου όπου βρισκόταν:

 − Δεν το βάζουν έτσι το σκαφίδι, γιαγιά, και δεν ζυμώνουν στη ράχη του.

 − Πώς το βάζουν και πού ζυμώνουν, καλό μ’;. είπε η γιαγιά.

 − Να το γυρίσεις αλλιώς και να ζυμώσεις μέσα του, απάντησε το κορίτσι.

Η γριά έκανε πως δεν κατάλαβε, έβαλε το σκαφίδι να σταθεί στη μια του πλευρά και άρχισε να ζυμώνει επάνω στην άλλη.

Το κορίτσι είδε κι αυτό το λάθος της γριάς και ξαναείπε:

 − Πάλι στραβά το έβαλες γιαγιάκα. Θα κατέβω να σε δείξω πως το βάζουν και που ζυμώνουν…

Και κατέβηκε αμέσως και το γράπωσε η μάνα του και το(υ) έριξε ένα μπερντάκι για να μην ξανακάνει αταξίες.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Έως το έτος 1970 (;) δεν υπήρχε δημόσιος φούρνος στον Γέρμα. Μέχρι τότε, κάθε νοικοκυριό του χωριού είχε τον δικό του ατομικό φούρνο, στον οποίον οι γυναίκες του σπιτιού μαζί με τα κορίτσια τους ζύμωναν κι έψηναν μία φορά την εβδομάδα 7 – 8 “πισνίκια” (: ψωμιά).

(Την ιστοριούλα κατέγραψε στον Γέρμα τον Ιούνιο του 2015 ο Γ.Τ.Α.).

Χωριάτικα "πισνίκια" (: ψωμιά).
Η φωτογραφία ελήφθη απ' το διαδίκτυο.

Ο Γέρμας, το χωριό με την πλούσια λαογραφία.

Παροιμιώδεις φράσεις απ' τον Γέρμα Καστοριάς, καταγραφή Χρίστου Γεωργίου.

Ο Γέρμας Καστοριάς. Φωτογρ. 15-6-2015.

1)      Ούντι και ούτι για νάμα (δεν) άφκις, όλου τού ’πχις = ούτε για το ποτήρι της μεταλήψεως άφησες (κρασί), όλου το έπιες. (σελ.329).

2)      Λαλάει σπίτ μας η χουχουβάλα, δεν γκαμ - ή δεν νι καλά = λαλεί στο σπίτι μας η κουκουβάγια, κακός οιωνός (σελ.304).

3)      Λυγγιάειζ, θα σ’αδουκήθκιν καένας (=έχεις λόγυγγα, φαίνεται, θα σε θυμήθηκε κανένας) (σελ.317).

4)      Γκριλώθκις, θα σι κακουλάλτσιν καένας = γκριλώθηκες, δοκίμασες δυσκολία στην κατάποση της τροφής θα σε θυμήθηκε κανένας και θα είπε κακά λόγια εναντίον σου.

5)      Ήταν ιμπαθής, τουν σύμμασιν ου θιος = Είχε χρόνιο νόσημα, τον λυπήθηκε τρόπον τινά και τον πήρε από τον κόσμο αυτόν ο Θεός.

6)      Ίνγκα όρκους στου ντουνιά = γίνηντα όρκος (= κακό θέαμα) στον κόσμο, δηλ. έκαμα ή μου έγινε κάτι κι εξευτελίστηκα.

7)      Δεν είμι ταμαχιάρς, μου είμι παραπουνιάρς = δεν είμαι πλεονέκτης, αλλ’ είμαι παραπονιάρης.

8)      Τα πιδγιά τουν ιαυτό τα τηρούν, τζ γουνήδις που να τς κοιτάξν! (= τα παιδιά για τον εαυτό τους φροντίζουν, τους γονείς που να τους κοιτάξουν, δηλ. δεν ενδιαφέρονται για τους γονείς τους.

9)      Κάθι ένας του Γιάν τ κλαίει (= κάθε ένας το Γιάννη του κλαίει, δηλ. έχει το δικό του βάσανο, πόνο, προσέχει στο δικό του βάσανο).

Ο αείμνηστος Γυμνασιάρχης
Χρίστος Γεωργίου

10)   Κάτα τουν άνθρουπου κι τα γιμινιά (παροιμία που φανερώνει πως κάθε πράγμα πρέπει να ταιριάζει με τον ποιόν του ανθρώπου).

11)   Θέλ να παρ του νιρό που τ μάννα τ  (: απ’ την πηγή). Λέγεται για έναν που εξετάζει καλά, που θέλει να μάθει επακριβώς την αιτία ενός γεγονότος.

12)   Δεν τουν πέφτου σκύμμα, δεν γίνουμι υπό σ’ αυτόν (= δεν τον προσκυνώ, παρακαλώ, δεν γίνομαι κατώτερος σ’ αυτόν).

13)   Μες μ πίττα πάτσις (= μέσα στην πίττα πάτησες, δηλ. πέτυχες, ειρωνικά).

14)   Δεν αφήν τα δγιό αντάμα. (Λέγεται για έναν, ο οποίος έχει τη συνήθεια να κλεφτεί , ή τρώγει κρυφά φαγώσιμα πράγματα).

15)   Η κουρούνα που παλούκ’, παλούκ’ παλουκών τουν γκώλου τς (= Η κορώνη από παλούκι, παλούκι πληγώνει τον κώλο της. Γνωμικό που λέγεται για έναν , ο οποίος παθαίνει ένα δυστύχημα από τη ζωηρότητα και τις αταξίες του).

16)   Ο μουρός δεν θα βγάλ’ κέρατα… (εννοείται, για να φανεί ότι είναι μωρός, απ’ αυτά που κάμνει θα φανεί).

17)   Χαιρετισμοί Γερμανιωτών:

Καλούς ώρσις, καλούς ήρθις, κάλους κάμς, κάλους κάμτι.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1) Τις παρουσιαζόμενες παροιμιώδεις φράσεις τις κατέγραψε πριν το έτος 1960 ο αείμνηστος Γερμανιώτης φιλόλογος και συγγραφέας Χρίστος Γεωργίου.
 2) Το γλωσσικό ιδίωμα του Γέρμα Καστοριάς ανήκει στα βόρεια ελληνικά ιδιώματα.

Το νέο Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Γυναικών Γέρμα.

Η Πρόεδρος του Συλλόγου

Γυνακών Γέρμα 
κ. Ευλαμπία Θεοχάρη

Την Κυριακή  10 Μαΐου 2015, ώρα 4. μ.μ., διεξήχθησαν στο Διδακτήριο του Δημοτικού Σχολείου Γέρμα οι τακτικές αρχαιρεσίες του Συλλόγου Γυναικών Γέρμα. Απ΄ τις εν λόγω αρχαιρεσίες αναδείχθηκε το νέο του Διοικητικό Συμβούλιο, του οποίου η σύνθεση έχει ως εξής:

Πρόεδρος: Ευλαμπία Δισλή – Θεοχάρη.

Αντιπρόεδρος: Χρυσούλα Δαρλαγιάννη – Λιάντζη.

Γραμματέας: Αναστασία Τριανταφύλλου – Θώμου.

Ταμίας: Τατιανή Μποσταντζή – Σκρέκα.

Μέλη:

1)         Εντμόντα Κλεοπάτρα Μπέκα

2)         Λίνα Σιδέρη – Σκρέκα.

3)         Σουλτάνα Θώμου – Σανάτσιου.

4)         Ιφιγένεια Τερλή – Σκρέκα.

Ελεγκτική Επιτροπή

1)         Αναστασία Κυρατζή – Παπατζήμα.

2)         Ελένη Δοκάλου – Παπαζιώγα.

Ευχές.

Ο Σύλλογος Γερμανιωτών Καστοριάς, καθώς και όλοι οι  απανταχού ευρισκόμενοι Γερμανιώτες συγχαίρουμε τα μέλη του νεοεκλεγμένου Διοικητικού Συμβουλίου του αδελφού Συλλόγου Γυναικών Γέρμα και τους ευχόμαστε να πραγματώσουν όλους τους στόχους τους, να πετύχουν σε όλες τις επιδιώξεις τους και να παράξουν σημαντικό πολιτιστικό έργο, για το καλό του αγαπημένου μας χωριού Γέρμα και των ευγενών και φιλοπρόοδων κατοίκων του.

Καστοριά 16 Μαΐου 2015

Το Δ. Σ. του Συλλόγου Γερμανιωτών Καστοριάς.

Ο Γέρμας Καστοριάς.

Η τ. Πρόεδρος του Συλλόγου
κ. Μαρία Χατζηζήση ομιλούσα

Η νυν και η τέως Πρόεδρος
του Συλλόγου Γυναικών Γέρμα.

Ο πρωτομαγιάτικος βλαστός της λυγαριάς (κληματίδας, αγράμπελης, χελιδρονιάς) στον Γέρμα Καστοριάς.

 Λαογραφία

Ανθισμένη λυγαριά (χελιδρονιά ή κληματίδα)

Στον Γέρμα Καστοριάς παλαιότερα, μέχρι και τη δεκαετία του 1990 (;), οι ηλικιωμένοι κάτοικοι, άνδρες και γυναίκες, που έπασχαν από αρθριτικά, έβγαιναν κατά την ημέρα τής Πρωτομαγιάς στην ύπαιθρο του χωριού τους, έβρισκαν εκεί κι έκοβαν ένα μακρύ βλαστό λυγαριάς (σ.σ. έτσι ονομάζεται στον Γέρμα η κληματίδα,  η αγράμπελη, η χελιδρονιά), τον τύλιγαν στη μέση τους “για να είναι όλο το χρόνο γεροί κι ευλύγιστοι όπως η λυγαριά” (!) και μ’ αυτόν δεμένον στο σώμα τους επέστρεφαν στα σπίτια τους.

Αναμφίβολα πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα λαϊκή δοξασία - προκατάληψη, όπως είναι αυτή των ανθρώπων που “πατούν σίδερο την πρωτοχρονιά για να έχουν όλο το χρόνο σιδερένια υγεία”, ή που “αρχίζουν μία εργασία με το δεξί χέρι για να τους έρθουν όλα δέξια”.

Γ.Τ.Α.

Ο Γέρμας Καστοριάς,
το χωριό με την πλούσια λαογραφία..

Λυγαριά και στο βάθος ο Γέρμας.

Ταχτάρισμα απ’ τον Γέρμα Καστοριάς

Η Γερμανιώτισσα γιαγιά
Μαρία Αλεξίου (1864 - 1944)
με την εγγονούλα της Μαλαματή
(φωτ. έτ. 1920)

Τα παλιά τα χρόνια, πριν το έτος 1960 περίπου, οι ηλικιωμένες γυναίκες του Γέρμα που είχαν εγγονάκι «κουπαντζιούρα» (: ηλικίας ολίγων μηνών), το έβγαζαν συχνά από τη «σαρμάντσα» (: ξύλινο κουνιστό λίκνο), το ξεφάσκιωναν, φορούσαν στο κεφαλάκι του το «καπησιόλι» (: σκουφάκι που είχε καρφιτσωμένο στη μετώπη του σταυρουδάκι, ματόχαντρο και φλουρί), το έπαιρναν τρυφερά στην αγκαλιά τους και για να το κάνουν να «ξεχάσει» (: να γελάσει και να χαρεί), έπαιζαν με τα ποδαράκια του κι έλεγαν τραγουδιστά το παρακάτω ταχτάρισμα:

«Έγνεσεν η μπάμπω

δυο κουβάρια γνέμα,

τά ’βαλε στο φούρνο (: στο μαγειριό),

ήρθαν τα κατσικάκια

λόζιουσαν τα κουβάρια (: τ’ ανακάτεψαν),

γύρισε η μπάμπω,

παίρνει ένα ξύλο

βαραίν’ τα κατσικάκια,

πάτ  το ένα (: χτυπούσε απαλά το ένα ποδαράκι),

πάτ  και τ’ άλλο (: χτυπούσε απαλά και το άλλο ποδαράκι),

πατ, πατ και τα δυο».

 (Καταγραφή του Γ.Τ.Α.)

Σαρμάντσα στο Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης.

Ο Γέρμας Καστοριάς.

Γιαγιά με το εγγονάκι της στην αγκαλιά.
Η εικόνα ελήφθη απ' το Διαδίκτυο

Ματόχαντρο, αποτρεπτικό της βασκανίας.

Η φωτογραφία ελήφθη απ' το Διαδίκτυο

Λόγος αποχαιρετιστήριος του ιερέως π. Αθανασίου Στυλιάδη προς τους κατοίκους του Γέρμα. 23 Απριλίου 2015.

«Ως γενναίον εν Μάρτυσιν, αθλοφόρε Γεώργιε,

συνελθόντες σήμερον, ευφημούμεν σε΄

ότι τον δρόμον τετέλεκας, την πίστην τετήρηκας,

και εδέξω εκ Θεού, τον της νίκης σου στέφανον΄…»

(Στιχηρόν Προσόμοιον του Αγίου)

Ο ιερέας π. Αθανάσιος Στυλιάδης
αναγιγνώσκει τον Λόγον του.

Αγαπητοί μου αδελφοί, Χριστός Ανέστη!

Μέσα στην λαμπροφόρο περίοδο του Πάσχα που διανύουμε, συναχθήκαμε σήμερα για να τιμήσουμε τον άγιο Γεώργιο τον Τροπαιοφόρο, τον πολιούχο και προστάτη μας. Δεν συνηθίζω να ομιλώ,αλλά θα μου επιτρέψετε να πω δυο λόγια στην αγάπη σας, ως πατέρας απευθυνόμενος προς τα παιδιά του.

Πριν από 28 χρόνια ο χειροτονήσας με κληρικό μητροπολίτης Καστορίας Γρηγόριος ο Γ΄, μου πρότεινε να με μεταθέσει από την Ενορία Κοιμήσεως της Θεοτόκου Λιθιάς και να με τοποθετήσει εφημέριο στην κενωθείσα Ενορία Αγίου Γεωργίου Γέρμα, μετά πολλής χαράς αποδέχθηκα την πρότασή του διότι παλαιόθεν σας γνώριζα και με γνωρίζατε.

Σας ευχαριστώ εκ μέσης καρδίας για την αποδοχή και την αγάπη σας. Παρόντες στο κάλεσμα της Εκκλησίας μας για την θεία Λειτουργία και τα μυστήριά της,συμπορευθήκαμε όλοι μαζί 28 χρόνια, ακολουθούντες πιστά την παράδοση της Εκκλησίας μας, ως πνευματικός πατέρας συνόδευσα τους γονείς σας στην τελευταία τους κατοικία, βάπτισα και στεφάνωσα τα παιδιά σας.

Αποχωρών εκ της ενεργού υπηρεσίας θέλω να ευχαριστήσω τον σεβασμιώτατο μητροπολίτη Καστορίας κ. Σεραφείμ για την αγάπη του, ο οποίος μου απένειμε τα εκκλησιαστικά οφφίκια του Οικονόμου-Πνευματικού και του Πρωτοπρεσβυτέρου. Ήλθε στο χωριό στις 7 Μαρτίου 2015, για να με τιμήσει και να μου εκφράσει τον έπαινο της Εκκλησίας. Πριν από έξι χρόνια μου πρότεινε να με μεταθέσει στην κενωθείσα Ενορία Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κορησού, την ιδιαιτέρα μου πατρίδα, αλλά αυτή την φορά δεν δέχθηκα λόγω του πνευματικού μας συνδέσμου. Με ανεπαύσατε όλα αυτά τα χρόνια εδώ της διακονίας μου, άλλωστε δεν είχαμε τίποτα να χωρίσουμε μεταξύ μας. Να ευχαριστήσω επίσης την σύζυγο και τα παιδιά μου, τους συνεργάτες και τις συνεργάτιδες στον αμπελώνα του Κυρίου.

Διανύων το 76^ο έτος της ηλικίας μου και πριν με εγκαταλείψουν οι σωματικές και πνευματικές μου δυνάμεις, για την απρόσκοπτη άσκηση των καθηκόντων μου, παραδίδω την θέση μου σε πολύ νεώτερο αλλά και έμπειρο εν Χριστώ αδελφό, να συνεχίσει την πνευματική διακονία της Εκκλησίας μας. Θα συνεχίσω να έρχομαι στο χωριό σε κάθε ευκαιρία που θα μου δίνεται, για να σας βλέπω και να με βλέπετε. Ο πνευματικός μας σύνδεσμος δεν σταματάει με το «Ἀπολυτήριον καί Συστατικόν Γράμμα» που έλαβα. Θα μου επιτρέψετε να θεωρώ το χωριό σας και δικό μου χωριό και όλους σας αδελφούς μου.

Απευθυνόμενος προς τον καθένα χωριστά και όλους μαζί σάς ευχαριστώ, σας αγαπώ και θα σας έχω όχι μόνο στην προσευχή μου αλλά όπως σας έχω μέχρι σήμερα και στην καρδιά μου και στην σκέψη μου. Η παρουσία σας σήμερα στην πανήγυρη του Αγίου μας, μου δίνει την ευκαιρία να σας ευχηθώ να έχετε την ευλογία και την Χάρη του Αναστάντος εκ Τάφου Κυρίου μας, διά πρεσβειών της Υπεραγίας Θεοτόκου, του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου του Τροπαιοφόρου και πάντων των Αγίων. Αμήν!

Ο Γέρμας Καστοριάς.

Γέρμας 23 Απριλίου 2015

π. Αθανάσιος Στυλιάδης.

Πανηγυρική Θεία Λειτουργία στον εξοχικό ναό των Αγίων Ραφαήλ, Ειρήνης και Νικολάου, στον Γέρμα Καστοριάς. Τρίτη του Πάσχα, 14 Απριλίου 2015.

Οι εορτάζοντες άγιοι Ραφαήλ,
Ειρήνη και Νικόλαος.

Την Τρίτη του Πάσχα, 14 Απριλίου 2015, πανηγύριζε ο ιερός ναός των τριών νεοφανών αγίων Ραφαήλ, Ειρήνης και Νικολάου, τον οποίον έκτισε πριν μερικά χρόνια η ευσεβής οικογένεια του Γερμανιώτη κ. Αριστείδη Αθ. Σανάτσιου, στην τοποθεσία Γέφυρα του Γέρμα. Το πρωί της ημέρας αυτής τελέστηκε στον εν λόγω ναό πανηγυρική Θεία Λειτουργία από δύο ιερείς, τον πρώην και τον νυν εφημέριο του Γέρμα, παρουσία πάμπολλων κατοίκων του χωριού. Μετά τη απόλυση της εκκλησίας, ο κ. Αριστείδης Σανάτσιος και ο γιος του κ. Θανάσης παρέθεσαν υπαίθρια δεξίωση με ψητά εδέσματα προς όλους τους εκκλησιασθέντες. Φωτογραφίες απ’ την αναφερόμενη πανήγυρη παρουσιάζονται εδώ.

Απολυτίκιον των τριών αγίων

Ήχος δ'. Ταχὺ προκατάλαβε

Εν Λέσβῳ, αθλήσαντες, υπὲρ Χριστού του Θεού, αυτὴν ηγιάσατε, τη των Λειψάνων υμών, ευρέσει μακάριοι. Όθεν υμάς τιμώμεν, Ῥαφαὴλ θεοφόρε, άμα συν Νικολάῳ και παρθένῳ Ειρήνῃ, ως θείους ημών προστάτας και πρέσβεις προς Κύριον.

Ο ιερέας π. Αθανάσιος Στυλιάδης
κρατών το άγιο Ποτήριο.

Μερικά από τα αυτοκίνητα των προσκυνητών.

Οι δύο ιερείς τελούν την Αρτοκλασία.

Οι εξάδελφοι
Λάζαρος και Θανάσης Σανάτσιος

Οι εκκλησιαστικοί Επίτροποι  Γιώργος Σπύρου
 και Λάζαρος Πρώιος, και ο Γιάννης Βαδόλας.

Τάκης Τζήμας, Τάκης Παπαζιώγας
και Χρήστος Χατζηγιάννης.

Γιώργος Χ. Αλεξίου, Θανάσης Τσαχτσήρας,
Χρυσόστομος Δόκαλος.

Νίκος Ηλ. Σανάτσιος, Θανάσης Υφαντής,
Τάκης Σ. Παπαδημητρίου.

Ο κ. Μάκης Τερλής  στην ψησταριά
μαζί με τον βοηθό του.