Σάββατο, 19 Αυγούστου 2017

Η Παναγία η Οδηγήτρια, η εφέστια {= η προστάτιδα} εικόνα του Γέρμα Καστοριάς, απ’ το έτος 1775 κι εξής.

Η Παναγία Οδηγήτρια, η εφέστια
εικόνα του Γέρμα Καστοριάς (έτ. 1775).
Εφέστιος [<αρχ. εφέστιος < επί + εστία] = προστάτης. Εφέστια = προστάτιδα.

Η σημασία της λέξης "εφέστιος, -α, -ο":
Εστία είναι το τζάκι, η κεντρική φωτιά που υπήρχε στα παλιά σπίτια, στους ναούς κ.λ.π. Το νόημα δεν περιορίζεται όμως μόνο εκεί. Από εκεί βγαίνει και η έννοια της εστίας που είναι το σπίτι μας, ο τόπος μας, η πατρίδα μας. Προστάτιδα της εστίας μας είναι λοιπόν αυτή που προστατεύει το σπίτι, τον τόπο, την πατρίδα. Εδώ το νόημα είναι, ότι η παρουσιαζόμενη εικόνα προστατεύει ολόκληρο το χωριό «Ο Γέρμας» Καστοριάς, που είναι μια εστία (και φλόγα, και πατρίδα) Ορθοδοξίας (σ.σ. το κείμενο ελήφθη απ’ το διαδίκτυο). Εκ του λόγου τούτου, οι ευσεβείς Γερμανιώτες του 18ου αιώνα, ορθώς σκεπτόμενοι και πράττοντες, την τοποθέτησαν στο δεξιό και σημαντικότερο ξυλόγλυπτο κι επιχρυσωμένο προσκυνητάρι του ενοριακού τους ναού Αγίου Γεωργίου

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ. Πριν μερικά χρόνια, οι τότε υπεύθυνοι του ενοριακού ναού Γέρμα, μη γνωρίζοντας τη μεγάλη ιστορική, καλλιτεχνική και πνευματική αξία, καθώς και την ανάλογη λειτουργική και προσκυνηματική σημασία τής αναφερόμενης θεομητορικής εικόνας, τη μετακόμισαν από τη καίρια θέση που είχε αυτή εντός του υπόψη ναού και την τοποθέτησαν, μαζί με το αξιόλογο προσκυνητάρι της, σε ένα λιγότερο σημαντικό σημείο του Εσωνάρθηκα. Στην κομβική θέση της έβαλαν ένα προσκυνητάρι που αγόρασαν από σύγχρονή μας βιοτεχνία και επ' αυτού (έβαλαν) μία ισόχρονή του εικόνα της Παναγίας.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ
Αγιότης
{Ποίημα Ιωσήφ Υμνογράφου (840-883)}

Αγία Θεόνυμφε, αγνή,
αγίως απεκύησας,
τον εν αγίοις αναπαυόμενον,
Υιόν και Λόγον, Πατρί συνάναρχον,
τον καθαγιάζοντα εν αγίω Πνεύματι,
    τους αυτόν ευσεβώς αγιάζοντας.

Η εφέστια εικόνα του Γέρμα
στο ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι της.
Σημείωση. Εδώ παρουσιάζονται φωτογραφίες απ’ την πολύτιμη εικόνα της Παναγίας, που είναι η εφέστια του Γέρμα, καθώς και από ένα σύγχρονό μας αντίγραφό της.

Βλέπε επίσης: 


Το ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι
της Παναγίας Οδηγήτριας,
του Γέρμα.


Η Γερμανιώτικη εικόνα της Παναγίας
και κόκκινο κρίνο του όρους Μουρίκι.
Σύνθεση Γ.Α.

Σύγχρονό μας αντίγραφο
της Παναγίας Οδηγήτριας του Γέρμα.
Ελαιογραφία του Γ.Τ.Α.


Η Παναγία  Οδηγήτρια του Γέρμα.
Σύνθεση Γ.Τ.Α.

Η Παναγία η Οδηγήτρια
στο εικονοστάσι της οικίας
ενός Γερμανιώτη.

Κυριακή, 6 Αυγούστου 2017

Γερμανιώτικη λαογραφία. «Την ημέρα της Άι-Σωτήρας παρδαλίζουν τα σταφύλια και τα μαζώνουμε στο μαντήλι».

Την παλαιά εποχή και μέχρι το έτος 1965, περίπου, όλοι οι αγρότες κάτοικοι του Γέρμα είχαν ιδιόκτητο αμπέλι και τρυγούσαν απ’ αυτό τα εκλεκτά σταφύλια τους. Τα σταφύλια αυτά άρχιζαν να παρδαλίζουν (: να μαυρίζουν μερικές ρώγες τους) περί την 6η Αυγούστου, δηλαδή κατά την εορτάσιμη εβδομάδα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού. Εκ του λόγου τούτου, όταν πλησίαζε η αναφερόμενη μεγάλη εορτή, οι ηλικιωμένες Γερμανιώτισσες έλεγαν στις νεότερες γυναίκες και στα μικρά κορίτσια τους την εξής εκτενή παροιμιακή φράση:
«Την ημέρα της Άι-Σωτήρας (: του Σωτήρος) παρδαλίζουν τα σταφύλια και τα μαζώνουμε στο μαντήλι,
την ημέρα του Δεκαπενταύγουστου (: της Παναγιάς) τα μαζώνουμε στην ποδιά,
και την ημέρα της Σταφυλοπαναγιάς (: Γενεσίου της Θεοτόκου, 6η Σεπτεμβρίου) τα μαζώνουμε στο καλάθι».
Έχοντας υπόψη αυτά τα συμβουλευτικά λόγια οι νεαρές κοπέλες του Γέρμα εκείνης της εποχής και παρακινούμενες απ’ τις μητέρες τους, σχημάτιζαν, κατά την ημέρα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού, αμέσως μετά τον εκκλησιασμό τους στον ενοριακό ναό του Αγίου Γεωργίου, παρέες 5 – 6 ατόμων και μετέβαιναν στα αμπέλια τους με γέλια, με τραγούδια και με χαρές. Φτάνοντας εκεί «σκαλιωρνούσαν (‹ καλή + ώρα)(= πρωτοδοκίμαζαν)» τις πρώτες μαύρες ρώγες των σταφυλιών τους, μάζευαν αρκετές σε ένα καθαρό μαντήλι και τις μετέφερναν και τις πρόσφερναν με ευχαρίστηση στους γονείς τους και στα άλλα μέλη των οικογενειών τους. Τα ίδια και αναλόγως έπρατταν αυτές οι νεαρές Γερμανιώτισσες και κατά τις άλλες δύο προαναφερόμενες εορτές, του Δεκαπενταύγουστου και της Σταφυλοπαναγιάς.
Η Παναγιά με τον μικρό Χριστό
να ευλογεί σταφύλι. Αυτό πράττει
και η Εκκλησία την 6η Αυγούστου.
Σήμερα στον Γέρμα υπάρχουν μόνο 2-3 αμπέλια, αλλ’ υπάρχουν όμως και πάμπολλες κληματαριές στις οικίες του χωριού και γι’ αυτό οι Γερμανιώτες, ακολουθώντας την παράδοσή τους και «για το καλό, «δοκιμάζουν» (: γεύονται) κατά την εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού τις πρώτες ώριμες ρώγες σταφυλιών απ’ τις κληματαριές τους.
(Γιώργος Τ. Αλεξίου).

ΕΠΙΜΕΤΡΟ
Τσιριτρό
Σε μια ρώγα από σταφύλι
έπεσαν οχτώ σπουργίτες
και τρωγόπιναν οι φίλοι.
Τσίρι - τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
………………………
Εχτυπούσανε τις μύτες
και κουνούσαν τις ουρές
κι είχαν γέλια και χαρές.
Τσίρι -τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
…………………………..
Πώ πω πώ πω σε μια ρώγα
φαγοπότι και φωνή!
την αφήκαν αδειανή.
Τσίρι -τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!
…………………………
Και μέθυσαν κι ολημέρα
πάνε δώθε, πάνε πέρα,
τραγουδώντας στον αέρα:
Τσίρι -τίρι, τσιριτρό,
τσιριτρί, τσιριτρό!

Ζαχαρίας Παπαντωνίου




Ο Γέρμας Καστοριάς.







Γερμανιώτικη μουσταλευριά  με πετιμέζι και καρύδια.


Ο αείμνηστος Γερμανιώτης δάσκαλος
Αναστάσιος Τζούνας στο αμπέλι του.



Κυριακή, 9 Ιουλίου 2017

Τοπική λαογραφία: Τι λένε με το τραγούδι τους τα τζιτζίκια.

Τζίτζικας. Η φωτογραφία ελήφθη απ' το διαδίκτυο.
Οι αγρότες του Γέρμα Καστοριάς, στην παλαιά εποχή και μέχρι το έτος 1965 περίπου, θέριζαν τα σιτηρά τους με δρεπάνια και λελέκια. Στα χρόνια εκείνα οι κάτοικοι του χωριού, άντρες και γυναίκες, πήγαιναν πρωί-πρωί, κατά τους μήνες Ιούνιο – Αύγουστο στα χωράφια τους, και θέριζαν όλη μέρα τα δημητριακά τους, που ήταν, σιτάρι, κριθάρι, βρίζα (βρώμη;) και “ταή” (σίκαλη;). Οι θεριστές που “δεν είχαν σε ποιον να αφήσουν τα μικρά παιδιά τους” τα έπαιρναν μαζί τους στους αγρούς. Κατά την ώρα του θερισμού έπιναν όλοι, μικροί – μεγάλοι, το δροσιστικό και δυναμωτικό «ξύδι και ζάχαρη», που ήταν κρύο νερό από πήλινη στάμνα ή από ξύλινη μπούκλα, ανακατεμένο με εκλεκτό ξύδι του Γέρμα και με λίγη ζάχαρη, και άκουγαν τα άπειρα τζιτζίκια που τραγουδούσαν συνεχώς. Τα μικρά παιδιά ρωτούσαν τότε τους γονείς τους “τί λένε τα τζιτζίκια με το τραγούδι τους;” και αυτοί απαντούσαν: Μας φωνάζουν τραγουδιστά τα εξής:
“Θέρσι - θέρσι το δερπάνι” (δηλ. Θέρισε, θέρισε με το δρεπάνι).
“Κότσι – κότσι το λελέκι” (δηλ. κόψε – κόψε με το λελέκι).

Στάχυα σιτηρών αθέριστα.
Σημείωση. Το λελέκι είναι είδος δρεπανιού με λεία και όχι οδοντωτή κόψη.

Καταγραφή Γ.Τ.Α. 9-7-2017.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ
Τροπάριο (Ο βίος του άσωτου ανθρώπου)
Εις αναμάρτητον χώραν και ζωηράν επιστεύθην,
γεωσπορήσας την αμαρτίαν,
τη δρεπάνη εθέρισα τους στάχυας της αμελείας
και δραγμάτων εστοίβασα πράξεών μου τας θημωνίας,
ας και κατέστρωσα ουχ άλωνι της μετανοίας.
Αλλ’ αιτώ σε τον προαιώνιον γεωργόν ημών Θεόν,
Τω ανέμω της σης φιλευσπλαγχνίας
απολίκμησον το άχυρον των έργων μου
και σιτάρχησον τη ψυχή μου την άφεσιν,
εις την ουράνιόν σου συγκλείων με αποθήκην
 και σώσον με.
(Στιχηρό προσόμοιο Εσπερινού Κυριακής του Ασώτου)

Το Τροπάριο στη νεοελληνική γλώσσα 
Λελέκι θερισμού.
Σε χώρα όμορφη και γόνιμη γεννήθηκα,
έσπειρα όμως στο έδαφός της την αμαρτία,
θέρισα με το δρεπάνι τα στάχυα της ολιγωρίας
και με τα δεμάτια τους στοίβαξα θημωνιές,
τις οποίες, δυστυχώς, δεν άπλωσα στο αλώνι της μετάνοιας.
Αλλά τώρα παρακαλώ Εσένα, τον προαιώνιο γεωργό μας, τον Θεό:
Λίχνισε με τον άνεμο της φιλευσπλαχνίας σου το άχυρο των έργων μου,
μάζεψε το σιτάρι της συγχώρεσης στην ψυχή μου,
τοποθέτησέ με στην ουράνιο αποθήκη σου και σώσε με.
(Η παράφραση στη Νεοελληνική είναι του Γ. Τ. Α.)

Στο παραπάνω τροπάριο είναι θαυμαστές οι παρατιθέμενες συγγενείς εκφράσεις με γεωργικούς όρους, οι πρωτότυπες μεταφορές του κειμένου του, και βεβαίως, οι τολμηρές ποιητικές εικόνες που δημιουργήθηκαν μ’ αυτές τις εκφράσεις και τις μεταφορές (: στάχυες της αμελείας, θημωνίαι των πράξεων, άλως της μετανοίας, προαιώνιος γεωργός, άχυρον των έργων, ουράνιος αποθήκη κ.λ.π.).




Ο Γέρμας. Φωτογραφία 19 - 6 - 2017.

Αγρός με αθέριστα σιτηρά στην Κορησό Καστοριάς.


Παρασκευή, 7 Ιουλίου 2017

Λαϊκό ιστόρημα απ’ τον Γέρμα Καστοριάς: Η αιδημοσύνη (: αίσθημα ντροπής) τής γυναίκας.

Όταν ο Θεός έπλασε το πρώτο αντρόγυνο όρισε να έχει την εμμηνόρροια (: την περίοδο) ο άντρας και όχι η γυναίκα (!). Ο άντρας όταν είδε για πρώτη φορά ματωμένο το βρακί του το κρέμασε επάνω σε ένα ραβδί και το περιέφερε στους δρόμους για να το ιδούν όλοι οι άνθρωποι. Ο Θεός βλέποντας αυτήν την αδιάντροπη πράξη τού άντρα οργίστηκε, άλλαξε την πρώτη απόφασή του, αφαίρεσε την εμμηνόρροια απ’ τον άντρα και την έδωσε στην γυναίκα. Και από τότε όλες οι γυναίκες όταν έχουν περίοδο “δεν ξέρουν που να κρύψουν το εσώρουχό τους”.

Δίδαγμα: “Δεν πρέπει να βγάζουμε τ’ άπλυτά μας στη φόρα” (κυριολεκτικώς και μεταφορικώς).

(Καταγραφή Γ.Τ.Α. 4-7-2017)

Η έξωση των Πρωτόπλαστων απ' τον Παράδεισο.
Ξυλόγλυπτη παράσταση στον Γέρμα Καστοριάς, έτ. 1775.

Ο Γέρμας Καστοριάς.

Πέμπτη, 6 Ιουλίου 2017

Ο ερασιτέχνης ξυλογλύπτης κ. Γιώργος Γαβρ. Δούφλιας από τον Γέρμα.

Κριός και όφις σε κεφαλή γκλίτσας.
Έργο του κ. Γιώργου Γ. Δούφλια.
Στον Γέρμα Καστοριάς βρίσκονται πάντα ορισμένοι κάτοικοί του, που “πιάνει το χέρι τους” και ασχολούνται κατά τον ελεύθερο χρόνο τους με την λαϊκή ξυλογλυπτική. Παλαιότερα, αυτοί οι ερασιτέχνες ξυλογλύπτες “πελεκούσαν” (= σκάλιζαν) ξύλα κι έφτιαχναν όμορφες “κλούτσες” (= γκλίτσες) και στεφάνια κυπροκούδουνων για τους κτηνοτρόφους, φούρκες, δικράνια, ξυλάλετρα και ξυάλες (= Βουκέντρες) για τους γεωργούς, κουφοτήλια και κουσιώρες (= κοφίνια) για τους αμπελουργούς, αδράχτια και ρόκες για τις νοικοκυρές, χ(τυ)πάρια και σουρίχτρες (= σφυρίχτρες) από κλωνάρι καρυδιάς για τα παιδιά κ. ά.
Σήμερα οι υπάρχοντες 3-4  ξυλογλύπτες του Γέρμα σκαλίζουν μόνο γκλίτσες και διακοσμητικά αντικείμενα. Ένας εξ αυτών είναι ο αγρότης κ. Γιώργος Γαβρ. Δούφλιας. Ο Γερμανιώτης αυτός, όταν ευκαιρεί, τριγυρίζει στις εξοχές του χωριού του, εντοπίζει και κόβει κατάλληλα κλαδιά δέντρων και σκαλίζει σ’ αυτά με έμπνευση, υπομονή και δεξιοτεχνία όμορφες γκλίτσες, στολισμένες με μορφές ζώων, πτηνών και όφεων, καθώς και διάφορα άλλα διακοσμητικά αντικείμενα, όπως ξύλινα φίδια και μορφές κριαριών και αετών.
Ο ερασιτέχνης ξυλογλύπτης
κ. Γιώργος Γαβρ. Δούφλιας.
Όλες οι αναφερόμενες ξυλόγλυπτες δημιουργίες του αγαπητού κ. Γιώργου  Γαβρ. Δούφλια είναι χρηστικές και αξιόλογες και γι’ αυτό εύλογα προκαλούν το ενδιαφέρον και το θαυμασμό των συγχωριανών του που τις βλέπουν. Εδώ παρουσιάζονται μερικές φωτογραφίες του κ. Γιώργου Γαβρ. Δούφλια και των ξυλόγλυπτων έργων του.


ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Παλαιότερα, πριν τη δεκαετία του 1980, ασχολούνταν με την ξυλογλυπτική- ξυλοκατσκευαστική οι εξής Γερμανιώτες: Ο Μιλτιάδης Αλεξίου που κατασκεύαζε εύχρηστα ξυλάλετρα, ο Λάζαρος Γραμμένος που έφτιαχνε αλέτρια, τσικρίκια, αδράχτια κ.ά., ο Δημήτριος Κατσάνος που έφτιαχνε αργαλειούς, ρόκες, μάνταλους, ο Σωκράτης Ζυγούρας που κατασκεύαζε μπαστούνια, όμορφα “μπουχαρί” και ξύλινες διακοσμήσεις δωματίων και τζακιών, ο Κότσιος Τσιαχτσίρας που φιλοτεχνούσε μουσικά βιολιά (!), ο Γιάννης Πανές και ο Γιώργος Ν. Παπατζήμας που κατασκεύαζαν “τριουστές” (= ροδάνες), ο Λευτέρης Αλεξίου που έφτιαχνε όμορφα τραπέζια και ωραίες πιατοθήκες, ο Δημήτριος Ράτσος που στόλιζε εσώπορτες οικιών και οροφές δωματίων, ο Θρασύβουλος Πέλκας και ο Ζήσης Τερλής που σκάλιζαν “κλούτσες και κλουτσόβεργες” και ο Δημήτριος Ζ. Σπύρου και ο Κώστας Ν. Σανάτσιος που σκαλίζουν γκλίτσες και διάφορα ξύλινα αντικείμενα, κ.ά.

Γκλίτσες του κ. Γιώργου Δούφλια.

Ξύλινος όφις.

Ο κ. Γιώργος Γαβρ. Δούφλιας
με ξυλόγλυπτα έργα του στα χέρια.



Ξυλόγλυπτες δημιουργίες του κ. Γ. Δούφλια.

Τέσσερις "κλούτσες" του Γιώργου Δούφλια.


Χρηστικοί - διακοσμητικοί ορθοστάτες από
ξύλο κρανιάς, έτερου Γερμανιώτη καλλιτέχνη.

Κυριακή, 28 Μαΐου 2017

Τα μικρά γεφύρια του Γέρμα Καστοριάς.

Φωτ. 1. Η μεγαλύτερη γέφυρα του Γέρμα
στην τοποθεσία "Λιβάδι".
Ο οικισμός του Γέρμα Καστοριάς (φωτ. 2) βρίσκεται εντός μιας στενόμακρης κοιλάδας μήκους 20 χιλιομέτρων περίπου, η οποία περιβάλλεται από ψηλά και δασωμένα βουνά. Η κοιλάδα αυτή διαρρέεται από δύο μικρά ποτάμια, το “Μουρικίσιο” και το “Γιαζιοβινό”, τα οποία ενώνονται στο μέσον της και εκβάλλουν τα σμιγμένα νερά τους στον ποταμό Αλιάκμονα.
Απ’ την παλαιά εποχή και μέχρι σήμερα, οι αγρότες κάτοικοι του Γέρμα κατασκεύαζαν και κατασκευάζουν σε κομβικά σημεία των εν λόγω αείρροων ποταμών τους μικρά ξύλινα γεφυράκια (φωτ. 9, 10, 11) και διαβαίνουν απ’ αυτά όταν πλημμυρίζουν οι αντίστοιχες κοίτες.
Τσιμεντένιο γεφύρι κατασκευάστηκε για πρώτη φορά στον Γέρμα από τη Νομαρχία Καστοριάς το έτος 1952 (;), στην τοποθεσία “Λιβάδι”. Το γεφύρι αυτό παρασύρθηκε και καταστράφηκε κατά το θέρος του 1957 απ’ τα νερά του πλημμυρισμένου υπόψη ποταμού. Στο ίδιο σημείο η ίδια Νομαρχία ξαναέκτισε περί το έτος 1980 την υπάρχουσα μεγάλη και στέρεα τσιμεντογέφυρα (φωτ. 1). Τότε επίσης έκτισε δίπλα σ’ αυτήν τη γέφυρα, στο παρακείμενό της ρέμα του “Χάβου”, το εκεί ευρισκόμενο μικρό γεφύρι (φωτ. 3).
Φωτ. 2. Το όμορφο χωριό "Ο Γέρμας" Καστοριάς.
Περί το έτος 1970, ο αείμνηστος Γερμανιώτης εργολάβος Ζήσης Χρ. Δαραβίγκας έκτισε δύο γερές τσιμεντογέφυρες, τη μία επί του “Μουρικίσιου” ποταμού, στη θέση “Βάφτς” (φωτ. 4), και την άλλη στο “Γιαζιοβινό’ ποτάμι, στην τοποθεσία “Μπατάν”, δίπλα στον αγρό του κ. Γιώργου Παπακώστα (φωτ. 5).
Γύρω στο έτος 2010 (;), ο τότε Δήμος Ίωνος Δραγούμη τοποθέτησε ένα προκατασκευασμένο γεφυράκι με σιδερένιο σκελετό επί του αναφερόμενου ποταμού στην τοποθεσία “Καραμεγάλη”, κοντά στο εκεί υπάρχον κτήμα του κ. Πάτροκλου Πέλκα (φωτ. 6). Απ’ το γεφύρι αυτό περνούν οι βοσκοί της εκεί περιοχής τα ποίμνια των αιγοπροβάτων τους. Την ίδια εποχή κατασκεύασε και μία ιδιότυπη γέφυρα επί του ποταμιού της Γιάζιας, στην περιοχή Βρύση και μπροστά ακριβώς από το κτήμα του κ. Κώστα Τ. Αλεξίου. Το άνοιγμα διέλευσης των υδάτων της γέφυρας αυτής συγκροτείται από τέσσερις μεγάλους τσιμεντένιους σωλήνες, που είναι τοποθετημένοι ο ένας δίπλα στον άλλον (φωτ. 7).
Τέλος, το έτος 2016, ο εργολάβος κ. Βασίλης Δέδης κατασκεύασε επάνω σε παραποτάμιο δρόμο αναδασμού τρεις μικρές τσιμεντογέφυρες, τη μία επί του ρέματος Κερασόβου (φωτ. 8) στην τοποθεσία Καραμεγάλη, και τις άλλες δύο επί του ρέματος Μπίλιας στη θέση Πόρος.
Φωτογραφίες των αναφερόμενων γεφυριών πλαισιώνουν το παρόν κείμενο.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ
Το δημοτικό τραγούδι: Της Άρτας το γιοφύρι.
Σαράντα πέντε μάστοροι κι εξήντα μαθητάδες
γιοφύρι εθεμέλιωναν στης Άρτας το ποτάμι.
Ολημερίς το χτίζανε, το βράδυ εγκρεμιζόταν.
Μοιριολογούν οι μάστοροι και κλαιν οι μαθητάδες:
"Αλοίμονο στούς κόπους μας, κρίμα στις δούλεψές μας,
ολημερίς να χτίζουμε το βράδυ να γκρεμιέται."
Πουλάκι εδιάβη κι έκατσε αντίκρυ στο ποτάμι,
δεν εκελάηδε σαν πουλί, μηδέ σαν χηλιδόνι,
παρά εκελάηδε κι έλεγε ανθρωπινή λαλίτσα:
"Αν δε στοιχειώσετε άνθρωπο, γιοφύρι δε στεριώνει,
και μη στοιχειώσετε ορφανό, μη ξένο, μη διαβάτη,
παρά του πρωτομάστορα την όμορφη γυναίκα,
που έρχεται αργά τ’ αποταχύ και πάρωρα το γιόμα…"


Σημείωση. Το τραγούδι αυτό το γνώριζαν όλες οι γυναίκες του Γέρμα και το τραγουδούσαν μέχρι τη δεκαετία του 1970 περίπου στα παιδιά και στα εγγόνια τους.

Φωτ. 3. Το γεφυράκι στο ρέμα του "Χάβου".

Φωτ. 4. Το γεφύρι στο Μουρικίσιο ποτάμι.

Φωτ. 5. Το γεφύρι στο ποτάμι της Γιάζιας,
στην τοποθεσία "Μπατάν'".



Φωτ. 6. Το προκατασκευασμένο γεφύρι
στην τοποθεσία "Καραμεγάλη".


Φωτ. 7. Το ιδιόμορφο γεφύρι στην τοποθεσία "Βρύση".

Φωτ. 8. Το γεφύρι αναδασμού στην τοποθεσία
 "Καραμεγάλη", ρέμα Κερασόβου.

Φωτ. 9. Ο Πρόεδρος του Γέρμα κ. Λάμπρος Ευαγγέλου
σε πεζογέφυρα ευρισκόμενη στο σημείο
συμβολής των δύο μικρών ποταμών  του Γέρμα.

Φωτ. 10. Πρόχειρο γεφύρι κοντά στο
σταύλο του κ. Γιώργου Κ. Σκρέκα.

Φωτ. 11. Το ξύλινο γεφυράκι στην τοποθεσία
"του Ντακαρά ο μύλος".

Δευτέρα, 20 Μαρτίου 2017

Η κουμπάρα που έγινε νύφη. Λαϊκό ιστόρημα παλαιών κατοίκων του Γέρμα Καστοριάς.

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν και κάπου ήταν ένας νεαρός άντρας, ο οποίος αγαπούσε μια καλή και σεμνή κοπέλα και σκόπευε να τη νυμφευτεί. Η κοπέλα αυτή ήταν υπερβολικά ολιγόλογη και γι’ αυτό οι συγχωριανοί της την αποκαλούσαν “Βωβή”.
Στα χρόνια εκείνα τα παλιά, οι γυναίκες θεωρούνταν κατώτερες απ’ τους άντρες, ήταν υποταγμένες σ’ αυτούς και απαγορευόταν αυστηρά να ομιλούν παρουσία τους. Για τον λόγο αυτόν, όλα τα νεαρά κορίτσια μάθαιναν και συνήθιζαν απ’ τη νηπιακή τους ηλικία να στέκονται συνεσταλμένα και σιωπηλά μπροστά στους άντρες. Βάσει αυτής της πρωτόγονης κοινωνικής αντίληψης, νοοτροπίας και συμπεριφοράς, οι ολιγομίλητες κοπέλες ήταν τότε επαινετές και περιζήτητες για γάμο, ενώ οι ομιλητικές και φλύαρες ήταν κατακριτέες κι έμεναν στα αζήτητα.
Ο Γέρμας Καστοριάς
Κάποια ημέρα, ο υπόψη νεαρός άντρας γνώρισε μια ξένη κοπέλα που την έλεγαν Χρυσούλα. Η κοπέλα αυτή φαινόταν ντροπαλή και ολιγόλογη και γι’ αυτό ο νεαρός τη συμπάθησε πολύ και αποφάσισε απερίσκεπτα να διακόψει τη σχέση του τη “Βωβή” και να νυμφευτεί τη νέα γνώριμή του. Κατόπιν ανακοίνωσε αυτή τη άπονη απόφασή του στη “Βωβή” και περίμενε την αντίδρασή της. Εκείνη, όπως ήταν φυσικό, διαμαρτυρήθηκε, πόνεσε, έκλαψε, αλλά τελικά αποδέχτηκε την επιθυμία του, απαιτώντας όμως να γίνει αυτή η ίδια κουμπάρα στον γάμο του. Η ακατανόητη απαίτησή της έγινε αποδεκτή απ’ το νεαρό άντρα κι έτσι, όταν γινόταν ο γάμος του με την Χρυσούλα, κουμπάρα ήταν η Βωβή, που στεκόταν δίπλα τους περίλυπη και κρατώντας στο χέρι της μία αναμμένη λαμπάδα.
Σε κάποια στιγμή της ιεροπραξίας η λαμπάδα λύγισε, έλιωσε κι άρχισε να καίει τα δάχτυλα της κουμπάρας, η οποία όμως δεν αντιδρούσε, αλλά στεκόταν όπως ήταν το πρέπον, δηλαδή εντελώς ακίνητη και αμίλητη. Η νύφη, όταν κοίταξε κάτω από τη σκέπη της και είδε να καίγονται να δάχτυλα τής κουμπάρας, έλυσε την αναγνωρισμένη και καθιερωμένη ως ορθή και κόσμια σιωπή της και είπε δυνατά: «Βωβή, καίγονται τα νύχια σου».
Μόλις ο γαμπρός άκουσε τη νύφη να μιλάει κατά την ώρα της στέψης, γεγονός που εθεωρείτο απαράδεκτο, ντράπηκε πολύ, θύμωσε υπερβολικά και φώναξε αμέσως: «Βγάλε, Παπά, τα στέφανα απ’ τη νύφη και βάλε τα στην κουμπάρα».
Κι έτσι έγινε και από τότε έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Αυτό το ιστόρημα το διηγούνταν παλαιότερα οι γερόντισσες του Γέρμα στις νεαρές κοπέλες που επρόκειτο να παντρευτούν, όταν τις συμβούλευαν να είναι κατά την ημέρα του γάμου τους ανέκφραστες, αγέλαστες και αμίλητες.