Τρίτη, 24 Απριλίου 2018

Λαογραφία: Διασκεδαστικά παιχνιδίσματα – ταχταρίσματα απ’ τον Γέρμα.

Περιστέρι ραμφίζει σταφύλι.
Ξυλόγλυπτη παράσταση
σε τέμπλο του Γέρμα,
έτ. 1775.

1)    Γιώργο, Γιωργαλή.

Γιώργο, Γιώργο, Γιωργαλή,
πού ’χεις άλογο παχύ
και γυναίκα παλαβή,
κάθεται στο παραθύρι
και κεντάει χρυσό μαντήλι
να το δώσει στον …Κωστάκη (αναφέρεται το όνομα του νηπίου)
να σφουγγίσει το μουστάκι!

2)    Καπνός και λαγός

Τράβα κατά ’κει, καπνέ,
που μοιράζουν το λαγό
και τον τρων την Πασχαλιά
με τα κόκκινα τ’ αβγά.

3)    Ήλιος και βροχή

Ήλιος και βροχή
παντρεύονται οι φτωχοί.
Ήλιος και αντάρα
παντρεύεται η Βουργάρα.
Ήλιος και χιόν’
παντρεύονται οι αρχόντ’.
 
Ο Γέρμας. Άποψη από "του Τζιε τα χωράφια".
4)    Ο κασίδας χώρια

Όλοι, όλοι αντάμα
κι ο κασίδας χώρια.
Όλοι, όλοι τρών ελιές
κι ο κασίδας
τρώει κουτσ(ου)λιές.

5)      Ο κόρακας
Κόρακας απέρασε από το παραθύρι
και η μάνα του τον ρώτησε:
-          Που πηγαίνεις κόρακα;
-          Πάω να μάσω μάρμαρα,
να κτίσω μοναστήρι,
να μένουν τα πουλάκια μου
να μη με τρων οι ψύλλοι.


6)      Συμβουλές
Τετάρτη και Παρασκευή τα νύχια σου μη κόψεις,
την Κυριακή να μη λουστείς
αν θέλει να προκόψεις 

7)      Λεγόμενο στην πασχαλιάτικη κούνια (αιώρα).

Ως τον καβαλάρ(η)
να μαζευτείς κουβάρ(ι),
ως τα καρούλια
να πας στη Νούνα σου κουλούρα,
κι ως το διπλάρ(ι)
και κάτ(ω) από την κ(ου)νιά.

Σημειώσεις: “Καβαλάρης” = το άνω οριζόντιο δοκάρι της ξύλινης κούνιας.
“Καρούλια” = οι δύο άκρες του “καβαλάρη”.
“Διπλάρια” = τα στηρικτικά δοκάρια της ξύλινης κούνιας.

 Καταγραφή Γ.Τ.Α.
Πασχαλιάτικες αιώρες (: ξύλινες κούνιες) στην
τοποθεσία Καρυδιές του Γέρμα. Πάσχα 1956;

Παράσταση λιονταριού
σε τέμπλο του Γέρμα, έτ. 1775.




Παράσταση αιώρας σε αρχαιοελληνικό αγγείο.

Όμορφο αγριολούλουδο
στο βουνό Μουρίκι του Γέρμα
(υψ. 1703 μ.)

Χα, χα, χα. Όνος σε ξενοδοχείο της Καστοριάς.

Λαϊκοί οργανοπαίχτες και μικρά παιδιά
στην  πλατεία του Γέρμα, περί το έτος 1960.

Ο Γέρμας Καστοριάς.

Η ερειπωμένη οικία της οικογένειας Αλεξίου στον Γέρμα
(το δυτικό τμήμα της). Έτος κατασκευής της  το 1841 ή 1851. 

Τετάρτη, 18 Απριλίου 2018

Παραδοσιακά τραγούδια αρραβώνων απ’ τον Γέρμα Καστοριάς.

Ο Γέρμας Καστοριάς,
το χωριό με την πλούσια λαογραφία.

1ο) Γαρυφαλλιά μου κόκκινη
(Γερμανιώτικη παραλλαγή)

Γαρυφαλλιά μου κόκκινη, καλέ,
πότε θα μεγαλώσεις (δις).
Να κόψω ένα γαρύφαλλο, καλέ,
να κάνω φουκαλίτσα, (δις).
Να φουκαλνώ τη θάλασσα, καλέ,
ν’ αράζουν τα καΐκια, (δις).
Ένα καΐκι άραξε, καλέ,
στου βασιλιά την πόρτα, (δις).
Τρεις αδελφούλες κάθονταν, καλέ,
ψηλά σ’ ένα μπαλκόνι, (δις).
Η μια κεντάει τον ουρανό, καλέ,
η άλλη το φεγγάρι, (δις).
Κι η τρίτη η μικρότερη, καλέ,
κεντάει το μαξιλάρι, (δις).
Να κοιμηθεί ο βασιλιάς, καλέ,
να μην τον πιάνει ζάλη, (δις).

(Σημ.: Φουκάλη = η σκούπα, το σάρωθρο). Φουκαλνώ = σκουπίζω)

Βλέπε παραλλαγές του τραγουδιού απ’ τα Λαγυνά Θεσσαλονίκης κι απ’ το Στεφανοβίκειο Μαγνησίας:

Ο αείμνηστος Λάμπρος Θεοχάρης
και η εξαδέλφη του Αθανασία Κ. Πέλκα
(περί το έτος 1958).
2ο) Ελένη πετροκαλαματιανή (: λεπτή και λυγερή σαν το πετροκάλαμο).

Μωρή κακιά γειτόνισσα Ελένη,
κακιά γειτονοπούλα,
πετροκαλαματιανούλα.
…………………………………….
Για μασ’ τα περιστέρια σου, Ελένη,
πού ’ρχονται στην αυλή μου,
πετροκαλαματιανή μου.
………………………………………
Μου παίρνουν και το χώμα μου, Ελένη,
μου παίρνουν (πίνουν) το νερό μου,
πετροκαλαματιανό μου.

Σημείωση: Πετροκαλαματιανή = η κοπελίτσα που είναι λεπτή, λυγερή και όμορφη σαν το πετροκάλαμο, το καλάμι των λιμνών και των ποταμών.

Ανθισμένη (α)ραγκαβανιά (: πασχαλιά) στον Γέρμα.
Παραδοσιακή αυλόπορτα στον Γέρμα.
(Καταγραφή του Γ.Τ.Α., 17-4-2018)

Λαϊκό γλέντι στον Γέρμα, έτος 2006.



(Πετρο)καλαμιώνας στη λίμνη του Γέρμα.

Τραπεζώματα !




Άποψη του Γέρμα απ' την περιοχή Χάβος.

Τρίτη, 3 Απριλίου 2018

Το «κάψιμο του Ιούδα» στον Γέρμα Καστοριάς, το βράδυ της Ανάστασης έτους 1960 {;}.


     
"Το κάψιμο του Ιούδα", κάπου στην Ελλάδα.
Η φωτογραφία ελήφθη απ' το διαδίκτυο.
Το καλοκαίρι του έτους 1959 (;) ήρθε στον Γέρμα Καστοριάς ένας άγνωστος ψηλός άντρας 35 – 40 ετών περίπου, με τη σύζυγό του και με τα τρία μικρά αγόρια του. Ο άντρας αυτός δήλωσε στους Γερμανιώτες ότι ήταν Ηπειρώτης και άριστος μαραγκός, και ότι σκόπευε να εγκατασταθεί μόνιμα και να εργαστεί στον Γέρμα. Οι Αρχές του χωριού, δηλαδή ο Κοινοτάρχης, ο ιερέας, οι δάσκαλοι κ.λ.π., τον καλοδέχτηκαν και τον έβαλαν να μείνει με την οικογένειά του στο μεγάλο σπίτι του Μπασδέκα, που βρισκόταν ακριβώς δίπλα στο παλαιό Δημοτικό Σχολείο.
    Αμέσως μετά την εγκατάστασή του ο αναφερόμενος Ηπειρώτης άρχισε να εργάζεται ως ξυλουργός σε διάφορα σπίτια του Γέρμα και να αμείβεται με χρήματα ή με αγροτικά προϊόντα. Ταυτόχρονα δήλωνε στους χωρικούς ότι ήταν και έμπειρος πρακτικός γιατρός (κομπογιαννίτης), και ότι μπορούσε να θεραπεύσει ακόμη και την ανδρική φαλάκρα (!) με κατάπλασμα (: πολτώδες επίθεμα στην κεφαλή) από μπαρούτι, στουμπισμένο σκόρδο και ξύδι.
   
Ο Γέρμας Καστοριάς.
     Λίγες ημέρες πριν το Πάσχα του έτους 1960 (;) ο εν λόγω ατσίδας ξυλουργός ανακοίνωσε στον εφημέριο και στον Πρόεδρο της Κοινότητας, ότι σκόπευε να εισάγει και στον Γέρμα το έθιμο του καψίματος του Ιούδα, που, ως γνωστόν, τελείται κατά την Μεγάλη Εβδομάδα σε πολλά μέρη της Ελλάδος. Τους είπε δηλαδή, και αυτοί το επιδοκίμασαν, ότι προτίθετο να φτιάξει ένα κωμικό ομοίωμα του Ιούδα Ισκαριώτη και να το κάψει, αμέσως μετά την τελετή της Ανάστασης του Χριστού, στην πλατεία του χωριού. Και όντως αυτό έπραξε. Την ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου ένωσε και γέμισε με άχυρο ένα παλαιό αντρικό παντελόνι κι ένα σακάκι, τοποθέτησε και μία νεροκολοκύθα στο άνω μέρος του σακακιού ως ανθρώπινη κεφαλή, και κρέμασε την εν λόγω καρικατούρα του προδότη Ιούδα στη γέρικη μοσχοϊτιά, που βρισκόταν στο κέντρο της πλατείας του Γέρμα.
   
Αποκαΐδια αποκριάτικης "κλουδαριάς"
στην πλατεία του Γέρμα.
 Μόλις έγινε γνωστό αυτό το σατυρικό γεγονός, πολλοί ενήλικες Γερμανιώτες και όλα σχεδόν τα παιδιά του χωριού κατέφτασαν στην πλατεία του και περιεργάζονταν με γέλια και χαχανητά το κρεμασμένο σκιάχτρο του Ισκαριώτη.
     Το ίδιο βράδυ και αμέσως μετά την τελετή της Ανάστασης του Χριστού, και τις χαρούμενες καμπανοκρουσίες και τα τσουγκρίσματα των κόκκινων αβγών, ο υπόψη Ηπειρώτης ξυλουργός έβαλε φωτιά στον κρεμασμένο Ιούδα, και όλοι οι παρευρισκόμενοι κάτοικοι του χωριού απόλαυσαν και γλέντησαν το κωμικό γεγονός, το οποίο, επειδή ήταν γι’ αυτούς πρωτόφαντο και μοναδικό, βρίσκεται μέχρι σήμερα χαραγμένο στη μνήμη τους.
     Ύστερα από λίγο καιρό, ο εν λόγω «πυρπολητής» αναχώρησε ξαφνικά με την οικογένειά του απ’ τον Γέρμα προς άγνωστο μέρος κι έκτοτε δεν ξαναφάνηκε. Μαζί μ’ αυτόν χάθηκε, όπως ήταν επόμενο, και το έθιμο του καψίματος του Ιούδα στον Γέρμα, που έγινε μόνο μία και μοναδική φορά.

Γλέντι στην πλατεία του Γέρμα περί το 1960.
δεξιά διακρίνεται το"πεζούλι" της μοσχοϊτιάς.



Μαύρο κοίτασμα σιδήρου στον Γέρμα,
"σαν την ψυχή του Ιούδα".

Τετάρτη, 7 Φεβρουαρίου 2018

Γερμανιώτικο ευθυμογράφημα: «Ο Πετραδάκιας» !

Το σκίτσο ελήφθη απ' το διαδίκτυο.
Κατά την εποχή της Ανταρτοκρατίας στον Γέρμα (έτη 1943-49), "υπηρετούσε" στο αναφερόμενο χωριό κι ένας ερυθρός αντάρτης που καταγόταν απ’ το Τσοτύλι Βοΐου. Ο αντάρτης αυτός είχε χαρακτηριστική και αστεία εμφάνιση. Ήταν κοντόχοντρος με ύψος 1,50 περίπου, και με ένα κεφάλι μεγάλο κι εντελώς φαλακρό. Λόγω αυτής της σωματικής εμφάνισής του, οι γριές του Γέρμα αρχικώς και όλοι οι αντάρτες αργότερα, τον αποκαλούσαν “χαϊδευτικά”- συμπονετικά «Κατράναβο» (!), που σημαίνει στη Γερμανιώτικη ιδιωματική διάλεκτο, τον άνθρωπο που έχει τύχη και μοίρα μαύρη σαν το κατράμι (: πίσσα).
Ο «Κατράναβος» ήταν αγαπητός και πασίγνωστος στους κατοίκους και τους αντάρτες της περιοχής, διότι εκτελούσε χρέη σιτιστή της Ομάδας τους και κυκλοφορούσε πάντα με μία δερμάτινη τσάντα κρεμασμένη χιαστί στους ώμους του, εντός της οποίας φύλαγε τις χρυσές λίρες της επιμελητείας τους.
Το σκίτσο ελήφθη απ' το διαδίκτυο.
Όταν τελείωσε ο Ανταρτοπόλεμος, ο «Κατράναβος» γύρισε στο Τσοτύλι κι έγινε μανάβης (: οπωροπώλης). Αργότερα, το έτος 1967 αγόρασε ένα φορτηγό αυτοκίνητο ¾ τ. και περιόδευε μ’ αυτό και πουλούσε ζαρζαβατικά σε όλα τα χωριά του Βοΐου, καθώς και στον γνώριμό του Γέρμα.
Τον καιρό εκείνο κυκλοφόρησε ένας δίσκος του Μιχάλη Μενιδιάτη με το τραγούδι «Πετραδάκι- πετραδάκι, για τα σένα το ’χτισα», που έγινε αμέσως λαϊκό σουξέ. Το τραγούδι αυτό φαίνεται ότι άρεσε υπερβολικά στον «Κατράναβο», όπως βεβαίως και σε πολλούς άλλους Έλληνες, και για τούτο, κάθε φορά που μετέβαινε να πουλήσει λαχανικά και φρούτα στον Γέρμα κι έφτανε στην τοποθεσία Μπαρμπαράχη, το έβαζε στο μαγνητόφωνό του και το διαλαλούσε με το μεγάφωνο του αμαξιού του σε όλο το χωριό. Έτσι, με τον καιρό, οι αστειολόγοι και χωρατατζήσες Γερμανιώτες ταύτισαν την άφιξή του στον Γέρμα, καθώς και τον ίδιο με το εν λόγω τραγούδι, και ακολούθως “διέγραψαν” απ’ το λεξιλόγιό τους το έως τότε παρατσούκλι του «ο Κατράναβος» και τον αποκαλούσαν πλέον με το παρανόμι ο «Πετραδάκιας» !
Ο αγαπητός «Πετραδάκιας» επισκεπτόταν τον Γέρμα επαγγελματικά επί μία εξαετία περίπου, έως το 1972. Κατόπιν δεν ξαναφάνηκε στο χωριό κι έμεινε μόνο η γραφική ανάμνησή του στους παλαιότερους των Γερμανιωτών.

Πετραδάκι-πετραδάκι
Στίχοι: Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου
Μουσική: Απόστολος Καλδάρας
Πρώτη εκτέλεση: Μιχάλης Μενιδιάτης & Άννυ Λιαροπούλου ( Ντουέτο )

Πετραδάκι-πετραδάκι
για τα σένα το ’χτισα
της αγάπης το τσαρδάκι
κι όμως δε σ’ απόχτησα.

Τα ψηλά τα σκαλοπάτια
όσες τ’ ανεβήκανε
βρήκαν πλούτη, μεγαλεία
μα καρδιά δε βρήκανε.

Για μια πλούσια αγάπη
τη δική μου πρόδωσες
και το ταπεινό τσαρδί μου
μου το περιφρόνησες.

Φλόγες άναψα ένα βράδυ
το τσαρδάκι το ’καψα
κι ύστερα πάνω στη στάχτη
μοναχός μου έκλαψα.

Παρασκευή, 12 Ιανουαρίου 2018

Γερμανιώτικα ιστορήματα.

Γυναίκες που έχασαν τον "ίσκιο" τους.
1)         Έχασα τον ίσκιο μου.
Την παλαιά εποχή, πριν το έτος 1950, η κοινωνία του Γέρμα Καστοριάς, όπως βεβαίως και όλης της ελληνικής υπαίθρου, ήταν πατριαρχική και τα ανάλογα ήθη πολύ αυστηρά. Η γυναίκα ήταν απόλυτα υποταγμένη στον σύζυγό της και είχε ελάχιστα σχετικά δικαιώματα. Όταν τύχαινε τότε να πεθάνει κάποιος νεαρός άνδρας, η σύζυγός του μαυροφορούσε σε (για) όλη της τη ζωή και έβγαινε σπανίως από το σπίτι της. Εάν τη συναντούσε τυχαίως στο δρόμο κάποια ηλικιωμένη συγχωριανή της, γινόταν μεταξύ τους ένας διάλογος, όπως ο παρακάτω:
-  Αμόρ’ Γιαννοβιά (= αγαπητή γυναίκα του Γιάννη), τι κάμεις; Έχω καιρό να σε ιδώ.
-  Αχ ! Κυράκω μ’ (= αχ! σεβαστή μου κυρία), τι να κάμω; Έχασα τον “ίσκιο” μου (= έχασα τη “σκιά” μου, πέθανε ο σύζυγός μου) και δεν βγαίνω απ' το σπίτι μου.
-  Αχ! “σκουντή” μ’ (= αχ! δυστυχισμένη μου), όταν πεθάνει ο άντρας, “πεθαίνει” και η γυναίκα του, ο άντρας στο χώμα, και η γυναίκα του (είναι πεθαμένη) στον κόσμο (= στην κοινωνία).
Σ.σ. Ο κάθε άνθρωπος έχει τον ίσκιο του, δεν νοείται άνθρωπος χωρίς ίσκιο. Όταν δεν υπάρχει ο ίσκιος ενός ανθρώπου δεν υπάρχει και ο ίδιος ο άνθρωπος.

Ο Γέρμας Καστοριάς.
2)         Το παιδί δεν έχει “πετεινό”.
Παλαιότερα στον Γέρμα Καστοριάς, όταν κάποιο μικρό παιδί ήταν ντροπαλό, συνεσταλμένο και μελαγχολικό, ο πατέρας του έλεγε με καημό στη σύζυγό του:
Γυναίκα, το παιδί μας δεν έχει “πέτ(ει)νο”, δηλαδή δεν είναι ζωηρό, χαρούμενο και τολμηρό.


Παρωδία παραδοσιακού γάμου στον Γέρμα
( Γερμανιώτικα λογκατσάρια - καρναβάλια)

Τετάρτη, 10 Ιανουαρίου 2018

Λαϊκό ιστόρημα παλαιών Γερμανιωτών: “Οι δυο γειτόνισσες και τα παιδιά τους”.

Παλαιά Καστοριανή με τον γιο της.
Γλυπτό σύμπλεγμα στην Καστοριά.
Ζούσαν κάποτε σε ένα χωριό δύο νεαρές γειτόνισσες. Η μία ήταν πλούσια και είχε ένα κοριτσάκι, ενώ η άλλη ήταν πτωχή και είχε ένα αγοράκι. Τις Κυριακές, που όλες οι γυναίκες του χωριού έβγαιναν σεργιάνι, η πλούσια γυναίκα παίνευε σ’ αυτές και καμάρωνε την κορούλα της, επειδή ήταν καλοθρεμμένη και φορούσε ακριβά ρούχα. Ταυτόχρονα, περιγελούσε, κορόιδευε και κατέκρινε το γιο της πτωχής γειτόνισσάς της, επειδή ήταν αδυνατισμένος και φτωχικά ντυμένος.
Αυτό έγινε αρκετές φορές, μέχρι που η μητέρα του πτωχού παιδιού αγανάκτησε και είπε στην πλούσια γειτόνισσά της τα εξής λόγια, που τα επαναλαμβάνουν μέχρι σήμερα οι Γερμανιώτισσες:

Έχεις κόρη, έχεις πίκρα,
θα (γ)υφαίνεις μέρα – νύχτα.
……………………………
Έχω γιο, έχω χαρά
και θα γίνω πεθερά (!).

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Η καταγραφή έγινε απ’ τον Γ.Τ.Α. στις 10 Ιανουαρίου 2018.

Ο Γέρμας, το χωριό με την πλούσια λαογραφία.




Σάββατο, 6 Ιανουαρίου 2018

Απολιθωμένα οστά ζώων εκατομμυρίων ετών στη σπηλιά “Περιστέρα” του Γέρμα.

Το απολιθωμένο οστό από την "Περιστέρα".
Το χωριό “Ο Γέρμας” Καστοριάς είναι κτισμένο μέσα σε μια όμορφη κοιλάδα που περιβάλλεται από ψηλά βουνά. Τα μισά απ’ τα εν λόγω βουνά, τα ευρισκόμενα στα δυτικά του χωριού, αποτελούνται από ασβεστολιθικά πετρώματα κι έχουν επάνω τους πολλές σπηλιές. Μία απ’ αυτές τις σπηλιές είναι η λεγόμενη “Περιστέρα”.
Η Περιστέρα αποτελεί ένα μνημείο της φύσης, το οποίο δυστυχώς έχει καταστραφεί κατά τη δεκαετία του 1980 από εργάτες του διπλανού της λατομείου εξόρυξης μαρμάρου. Μέχρι τότε οι κτηνοτρόφοι κάτοικοι του Γέρμα την αγαπούσαν και την πρόσεχαν πάρα πολύ, μερικοί δε εξ αυτών στάλιζαν εντός της τα πρόβατά τους κατά τους θερινούς μήνες.
Σήμερα μεταβαίνουν εκεί μόνο αυτοί που μαζεύουν βουνίσιο τσάι, καθώς και ορισμένοι “αθεράπευτα” φυσιολάτρες. Μερικοί εξ αυτών έψαξαν στους λιθοσωρούς του δαπέδου της σπηλιάς κι εντόπισαν απολιθωμένα οστά ανθρώπων (;) και ζώων που έχουν ηλικία εκατομμυρίων ετών. Φωτογραφίες από ένα τέτοιο απολιθωμένο οστό, που εντόπισε και συνέλεξε πριν αρκετό καιρό ο Γερμανιώτης Τ. Λ. παρουσιάζονται εδώ, μαζί με φωτογραφίες της “Περιστέρας”.

Σημερινή άποψη της μισοκατεστραμμένης σπηλιάς.

Το αναφερόμενο οστό.

Άποψη της "Περιστέρας"

Το λατομείο μαρμάρου δίπλα στη σπηλιά.

Ο Γέρμας, όπως φαίνεται
από την περιοχή της Περιστέρας.